ایران پرسمان

آخرين مطالب

آیا نام سریال «پایتخت» اشکال دارد؟ مقالات

آیا نام سریال «پایتخت» اشکال دارد؟
  بزرگنمايي:

ایران پرسمان - عصر ایران / متن پیش رو در عصر ایران منتشر شده و انتشار آن به معنی تایید تمام یا بخشی از آن نیست
مهرداد خدیر/ تیتر خبر «انتقاد مدیر مسؤول روزنامۀ جمهوری اسلامی» از نام «سریال پایتخت» را که دیدم، پنداشتم به این خاطر خُرده گرفته‌اند که داستان آن دیگر مانند فصل اول (نوروز 1390‌) نیست که چون جمعی از اهالی شیرگاه یا علی آباد مازندران به تهران سفر کرده و گرفتار مسایل و مصایبی شده بودند، نام آن «پایتخت» بود و در فصل‌های بعد ماجراهای دیگر پیش آمده که ربطی به پایتخت و پایتخت‌نشینی ندارد.
اما نوشتۀ آقای مسیح مهاجری را که خواندم، دیدم به کارگیری خود کلمه «پایتخت» را 41 سال پس از سقوط پادشاهی نادرست می‌داند.
البته همین که روزنامۀ جمهوری اسلامی در این روزهای تعطیل منتشر می‌شود و سرمقاله دارد قابل ستایش است. چون روزنامه‌های چاپی در روزگار رسانه های برخط هم اسناد مکتوب و ماندگار تاریخ معاصرند و هر روزنامه هویت خود را دارد.
ایشان نوشته است: «هنوز جوابی برای این سؤال یافت نشده که بعد از سرنگونی رژیم شاهی و استقرار نظام جمهوری اسلامی مگر باز هم در ایران، تختِ شاهی داریم که نام این مجموعه را "پایتخت" گذاشته‌اند؟»
آری، واژۀ «پایتخت» در واقع «پای‌تخت» است و منظور از تخت، هم طبعا تختِ سلطنت. از این رو به مرکز قدرت سیاسی که از سلطنت و تخت او به مثابه قدرت ناشی می‌شود، پای‌تخت گفته می‌شده است.
اصطلاحاً نیز می گفتند فلان فرد در فلان تاریخ «به تخت نشست» یا «از تخت افتاد». پس در این که تخت، نماد سلطنت بوده تردیدی نیست.
مشهورترین مثال‌ها هم تخت‌جمشید و تخت‌طاووس و از این رو نام این دو خیابان بعد از انقلاب به «طالقانی» و «مطهری» تغییر کرد و نیز نام «جام تخت جمشید» و عجیب این که اوایل انقلاب آدمی رییس سازمان ورزش شده بود که با کلمۀ «جام» هم مشکل داشت. (مصطفی داوودی) و چندی نمی‌گفتند جام و می‌گفتند بزرگداشت!
البته «پایتخت» اصطلاحی کهن نیست. کما این‌که پیش‌تر در ایران، از کلماتی چون «دارالخلافه» و « دارالسلطنه» و در عثمانی هم از واژۀ «آستانه» استفاده می‌شده است.
«آستانه» در واقع همان استانبول بوده که خلیفه در آن بر تخت می‌نشسته و هنوز در آسیای میانه رایج است. چندان که در قزاقستان نیز نام پایتخت تازه‌ساز خود را «آستانه» گذاشته‌اند.
پیش از پیروزی انقلاب، «غلامرضا نیک‌پی» شهردار تهران گزارش عملکرد شهرداری با عنوان «نامه به همشهری» را به صورت«شهردار پایتخت» امضا می کرد. خود «شهرداری» هم کلمۀ جدیدی بود به جای بلدیه و احتسابیه.
اگر پایتخت ربطی به شاه و شاهی نداشت، اولین شهردار تهران، بعد از پیروزی انقلاب (محمد توسلی دبیر‌کل کنونی نهضت آزادی) از همان عنوان استفاده می‌کرد و نمی‌گفت: شهردار تهران.
با این حال باید در نظر داشت، تخت، الزاما نماد سلطنت نیست و منظور «قدرت سیاسی» است و تسامحاً می‌توان گفت در جمهوری هم تخت هست منتها نشسته بر تخت با رأی مردم انتخاب می‌شود و دوره ای و قابل جابه جایی است نه این که یک نفر و به صرف ارث بردن بر تخت بنشیند و دیگری به ارث ببرد.
یا اصطلاح «پاتختی» که به مراسم زنانۀ فردای عروسی گفته می شود به تخت سلطنت اطلاق نمی‌شود. هر چند در این فقره گویا خود تخت مدنظر است!
باری، با سقوط رژیم شاهنشاهی شماری از کلمات بلاتکلیف شدند و در ایین میان پایتخت، تنها نبود.
تکلیف کلماتی چون «شاه» و « تاج» هم روشن نبود. در حالی که مردم تنها به سلطان نمی گفتند شاه و مثلا هنوز می‌گوییم شاه عبدالعظیم یا شاهچراغ.
با این حال مقرر شد به جای «شاه داماد» گفته شود «آقا داماد» و بعدتر باذوقی پیدا شد و گفت: ماه داماد!
تاج، هم به همین سرنوشت دچار شد. نام خیابان تاج و پل تاج شد ستارخان و باشگاه تاج شد استقلال. در حالی که تاج به معنی افسر و دیهیم تنها در تاج سلطانی خلاصه نمی شود و تاج خروس هم داریم!
مشهورتر از همه البته «تاج سلطانی» است. چندان که حافظ در بیت زیبا چه از حیث موسیقی کلمات ( حروف "ج" و "ک" ) و چه معنی می گوید:
شکوهِ تاج سلطانی که بیم جان در او درج است
کلاهی دل‌کش است اما به ترک سر نمی‌ارزد!
بامزه تر از همه این که، نام باشگاه تغییر یافت و فوتبال ایران بی تاج شد اما سال‌های سال نیابت و بعد ریاست فدراسیون فوتبال ایران با آقایی به اسم «تاج» بوده است!
این در حالی است که از القاب امام چهارم و بعد از زین‌العابدین و سید‌الساجدین، تاج‌البکایین است. یعنی سرورِ بسیار گریه‌کنندگان و شاید به همین خاطر نام‌های خانوادگی «تاج» و « تاج‌زاده» و «تاج گردون»، باقی ماندند. تازه تاج را حفظ نکنیم تاج محل چه می‌شود که نقطه پیوند فرهنگی ما با هند است؟
پایتخت هم بلاتکلیف است و نمی‌دانی تهران، همچنان پایتخت است یا نه. اما مگر حکومت آمریکا و فرانسه هم سلطنتی است که واشینگتن و پاریس را به عنوان پایتخت آنها می‌شناسیم؟
در ادبیات رسمی البته واژه «پایتخت» به کار نمی‌رود و به جای آن می‌گویند «مرکز». منتها کلمۀ «مرکز» اختصاصی نیست و تفاوت تهران با مراکز30 استان دیگر را نمی رساند. تازه استان مرکزی هم داریم که مرکز آن اراک است و واژه مرکز برای مراکز تجاری یا تفریحی و موارد دیگر هم به کار می رود و در بادی امر مفهوم پایتخت را به ذهن، متبادر نمی سازد.
به لحاظ زبان شناختی می توان گفت «پایتخت» دیگر «پای تخت» نیست و برای خود هویت تازه ای پیدا کرده است.
از حیث سیاسی اما دغدغۀ مدیر روزنامۀ جمهوری اسلامی در بازتولید مفاهیم نظام سلطنتی را می توان محترم شمرد و درک کرد.
منتها آیا بهتر نیست این دغدغه ها در زمینه های دیگرهم بروز کند مثلا در قبال اراده ای که می خواهد مجمع تشخیص مصلحت نظام را به مجلس سنا تبدیل کند؟
تا جایی که حتی یک بار آیت‌الله هاشمی شاهرودی به صراحت بر زبان آورده بود در حالی که امام خمینی پس از تذکر مرحوم مفتح و در پایان نطق 12 بهمن 1357 در بهشت زهرا گفت: « مجلس سنا چیز مزخرفی است. همیشه بوده. منظور من از مجلس سنا مجلس مؤسسان بود.»
دیگر این که آنچه در این شب ها می بینیم فصل ششم «پایتخت» است حال آن که چنین دغدغه ای به قاعده باید 9 سال قبل و نوروز 1390 مطرح می شد نه حالا و پس از 9 سال که این نام جا افتاده و برند شده است.


نظرات شما

ارسال دیدگاه

Protected by FormShield

ساير مطالب

وزش باد شدید در پایتخت و هفت استان دیگر

دو خبر خوش برای پرسپولیس و هواداران! + عکس

وزیر اقتصاد از برداشت غیر قانونی 1800 میلیاردی مطلع بود

عرضه سهام شرکت‌ های دولتی با کد ملی به عموم مردم جدی شد

جزئیات ارائه بسته حمایتی 1 تا 2 میلیون تومانی

خبر خوش نوبخت برای بازنشستگان تامین اجتماعی

خبری تلخ برای هواداران استقلال/ فوق ستاره در مسیر لوشامپیونه فرانسه + عکس

حقوق 5 میلیونی برای کارگران غیر منطقی است ؟

افزایش سرعت اینترنت 30 هزار مشترک خانگی

آمریکا با درخواست وام ایران از صندوق بین‌المللی پول موافقت می‌ کند ؟

رئیس جمهور در دام آمارسازی‌ خودکفایی برنج و گندم

تعطیلی شرکت‌ های وارد کننده موبایل تا 20 فروردین

پیغام فتح‌الله‌زاده به مجیدی که لو رفت؛ استعفایت را بنویس و برو

کاهش 90 درصدی پروازهای داخلی

تدوین 7 محور اصلی برای جهش تولید

تمجید رسانه ترکیه‌ای از عزم پولادین فوق ستاره پرسپولیس+ عکس

بررسی سلامتی ماهی‌های پرورشی با ربات

شاعرانه/ "در بهاران کی شود سرسبز سنگ؟" از مولانا

رئیس جمهور: ما هیچ اختلافی بین وزارتخانه ها نداریم

درگیری سپاه و اشرار مسلح در مرز سراوان

چراغ "خانه ملت" دوباره روشن می‌شود

هشدار وزارت کشور به منتشرکنندگان یک ادعای کذب

روایت تحلیلگر عراقی از طرح جدید آمریکا در عراق

هشدار جانسون به کشورهای گروه 20

چهار شهید و شش زخمی در حملات ائتلاف سعودی به یمن

گروه‌های مذهبی آمریکا حاضر به توقف برگزاری مراسم‌ها نشدند

2 واکسن "ویروس کرونا" وارد مرحله آزمایشات انسانی شدند

تولید داروی ویروس کرونا با مشارکت محقق ایرانی

اولین تصویر از سیاهچاله چگونه ساخته شد؟

ابلاغ نحوه حمایت دولت از فعالان حوزه نشر

بخشی از کتاب/ به خاطر همین هم هست که قلم را برداشته‌ام و دارم می‌نویسم

دستور روحانی برای آغاز فعالیت‎‌ها؛ استان‌ها 23 و تهران 30 فروردین

رئیس جمهور: اگر یک مبتلای به کرونا سر کار برود مجرم است

تحلیل قابل توجه نماینده مجلس درباره جهان پسا کرونا

روحانی ساعات کار اداری را تغییر داد

پیام تسلیت سردار سلیمانی در پی درگذشت پدر شهیدان کرمی

زمان جلسه رای اعتماد به وزیر پیشنهادی جهاد مشخص شد

بروجردی: دولت گاز را تا سه ماه آینده رایگان کند

حملات بی‌رحمانه سلیمی‌نمین به منتقدان؛ حقیر هستند

صف‌های طولانی مستمری بگیران در آرژانتین برای دریافت کمک

احتمال تداوم محدودیت‌های کرونایی در انگلیس تا خرداد

نحوه گرفتن تست کرونا از رانندگان در رم ایتالیا

ترودو: کار آمریکا را تلافی نمی‌کنیم

درخواست فرانسه از چین برای خرید 2 میلیارد ماسک

قیمت طلا ، قیمت دلار ، قیمت سکه و قیمت ارز امروز 99/01/17

شاخص بورس از قله 570 هزار واحد هم گذر کرد

کرونا با اقتصاد ایران و جهان چه می کند ؟

نامه جمعی از شخصیت‌ها به رهبرانقلاب

واکنش مطهری به آزادی زندانیان سیاسی‌

روایت محسن رضایی از نقشه هولناک حمله منافقین