ایران پرسمان

آخرين مطالب

رمان «معسومیت» نوشته‌ی مصطفی مستور؛ خلاغیت‌های نویصنده! خردنامه

  بزرگنمايي:

ایران پرسمان - رمان «معسومیت» نوشته‌ی مصطفی مستور؛ خلاغیت‌های نویصنده!
٤٢
٠
هفت صبح / مخاطبان ادبیات داستانی، اوایل دهه هشتاد بود که با نام مصطفی مستور آشنا شدند؛ «روی ماه خداوند را ببوس» در همان سال‌ها به چاپ رسید و تا همین امروز هم بار‌ها تجدید چاپ شده.
اقبال نویسنده در واقع در گرو این رمان بود که بعد‌ها ادامه پیدا کرد و کار به جایی رسید که هیچ کدام از آثار این نویسنده در چاپ اول نمی‌ماندند. درباره دلایل استقبال مخاطبان از آثار او موارد زیادی را مطرح کرده‌اند.
به هر حال مستور، گنجی از مخاطب را هدف گرفته بود که شاید نویسندگان دیگر کمتر به آن‌ها توجه نشان می‌دادند؛ جوان‌هایی با اعتقاداتی که همچنان درصدد معنا کردن دوباره این باور‌ها در نسل خود بودند.
مستور برای این گروه از مخاطب همواره در کتاب‌هایش پرسش‌هایی داشت که آن‌ها را همراه می‌کرد. چون خوانندگان هم دقیقاً به این پرسش‌ها رسیده بودند و دوست داشتند اثری که می‌خوانند آینه‌ای از سؤالات و دغدغه‌های شان باشد. برای همین هم تکنیک، زبان‌آوری و دیگر مسائل فرمی ادبیات داستانی برای مستور در اولویت نبود.
گاهی یک شخصیت عملاً دغدغه‌های نویسنده را به زبان می‌آورد و شخصیت دیگر در پی پاسخگویی بر می‌آمد. از این نوع مکالمات در آثار مستور فراوان بودند و برای همین هم مخاطبان حرفه‌ای را کمتر همراه می‌کرد.
قصه‌گویی در واقع در آثار مستور همراه بود با ریزش تفکرات نویسنده. این توده‌باور‌ها گاهی چنان فضای کار را تحت سیطره قرار می‌دهد که گویی نویسنده دیگر علاقه چندانی به شخصیت‌های خود ندارد. بلکه صرفاً از آن‌ها استفاده کرده تا آراء و نظرات خودش را دنبال کند.
درست است که نویسندگان به هر حال در بسیاری از موارد، رمان و ادبیات داستانی را بستری برای بیان نظرات خود می‌دانند، اما مرز‌های باریک ارائه نظرات اگر مراعات نشود، گاهی رمان و داستان تبدیل به مقاله و رساله می‌شود.
برای همین گاهی زمان خواندن آثار مستور احساس می‌کنید که در حال مطالعه نوعی رساله هستید که نویسنده تلاش دارد با ساختن فضایی داستانی مطالب آن را عنوان کند.
این نگرش به ادبیات داستانی باعث شده سه طیف مخاطب در مقابل آثار مستور وجود داشته باشند. طیف اول کسانی هستند که طبیعتاً این رویکرد را می‌پسندد. به این گروه تا حدودی هم می‌شود حق داد.
به هر حال در ادبیات داستانی ایران کمتر کسانی با نوع قصه‌گویی مستور سراغ باور‌ها و اعتقادات و دغدغه آن‌ها رفته‌اند؛ جماعتی که سوالاتی دارند و گروهی از داستان‌نویسان در دغدغه‌های آن‌ها مشترکاتی ندارند.
این گروه که در یکی از مهم‌ترین قالب‌های نوین یعنی رمان و ادبیات داستانی دنبال دغدغه‌های خود می‌گردند، طبیعتاً به آثار مستور نزدیک می‌شوند. طیف دوم، اما کسانی هستند که اشتراکاتی با این نوع دغدغه‌ها ندارند و طبیعتاً آثار مستور را نمی‌پسندند.
اما طیف سوم، گروهی هستند که در آثار مستور ظرافت‌های لازم در قصه‌گویی، شخصیت‌پردازی، فضاسازی، دیالوگ‌نویسی و دیگر مؤلفه‌های ادبیات داستانی را پیدا نمی‌کنند. برای چنین گروهی هم شاید مطالعه آثار مستور جالب نباشد.
با این مقدمه تازه‌ترین اثر مستور ممکن است نسبت به آثار دیگر نوآوری‌هایی داشته باشد، اما باز به اختلالاتی دچار است که در ادامه تلاش کرده‌ایم به آن‌ها بپردازیم. آنچه در ادامه می‌خوانید در واقع نقد "معسومیت" نیست، بلکه مرور برخی مواردی است که عده‌ای به آن اشاره کرده‌اند و خوانندگان هم در شبکه‌های اجتماعی درباره آن حرف زده‌اند.
در مجموع هم به نظر می‌رسد که صحبت‌ها و گلایه‌های‌شان بی‌پشتوانه نباشد چرا که منطق روایی مشخصی پشت آنچه مستور به آن توسل کرده، نیست.
معصومیتی که تبدیل به معسومیت شد؟

"معسومیت" مصطفی مستور اواخر شهریورماه،امسال به چاپ رسید و در همان هفته اول هم چاپ نخستش تمام شد. جالب اینجاست بدانید که چاپ اول این رمان در چهار هزار نسخه از سوی نشر مرکز عرضه شده بود. تیراژی که در اوضاع نامناسب کتاب و در شرایط فعلی، فوق‌العاده به نظر می‌رسد.
ناشر البته در چاپ بعدی محتاط‌تر عمل کرده و تیراژ را به دو هزار نسخه رسانده، اما مهم اینجاست که همان دو هزار نسخه به یک هفته هم نرسید و فوراً تمام شد. دور از ذهن هم نبود. به هر حال مستور همچنان در ادبیات داستانی ایران طرفدارانی دارد که صف طویل خرید کتابش در دو سال گذشته نشان می‌داد که علاقه‌مندانش، پیگیر آثارش هستند.
با این‌حال چند نکته انتقادی درباره این رمان پرفروش وجود دارد که بد نیست درباره آن‌ها بدانید. به همین دلیل این نوشته برای کسانی که رمان را نخوانده‌اند، توصیه نمی‌شود.
اول. غلط‌های املایی بی‌دلیل
"بیشتر وقت‌ها دست‌هام بی‌خودی شروع می‌کنند به درد گرفتن. به‌خسوس نصف شب‌ها. " (ص 11)
به‌خسوس به جای به‌خصوص
"به زودی همه‌مون بهت ملهق می‌شیم" (ص 13)
ملهق به جای ملحق
"این شغل با تراوت زنانه سازگاری نداشت" (ص 14)
تراوت به جای طراوت
"به نظر من که منطقش بی‌نقس بود" (ص 14)
بی‌نقس به جای بی‌نقص
"اینجا بود که چیزی مثل الحام شاعرانه ختور کرد تو کله‌م" (ص 17)
الحام به جای الهام و ختور به جای خطور
رمان جدید مصطفی مستور با زبانی محاوره‌ای آغاز می‌شود و غلط‌هایی تعمدی که نوعی منطق سردستی هم البته برای آن‌ها تراشیده شده! منطق نویسنده هم این است که راوی او فقط 10 کلاس درس خوانده و عاشق نوشتن است، اما املای خوبی ندارد!
"با اینکه فقط 10 کلاس درس خوندم و املام اصلاً خوب نیست، عاشق نوشتنم. " در واقع نوعی ساده‌انگاری مخاطب در این جملات به چشم می‌خورد که شاید برای کسانی که دانشی اندک از ادبیات داستانی داشته باشند، شگفت‌انگیز باشد. والا که علاقه‌مندان حرفه‌ای رمان می‌دانند این نوع استفاده از زبان محاوره، دلایلی می‌خواهد که در رمان جدید مستور وجود ندارد.
نویسنده در واقع صرفاً به این جهت که این نوع نوشتن را "بامزه" پنداشته، رمانش را پر کرده از غلط‌های املایی که هیچ توجیهی ندارد. واقعاً این دلیل که راوی ما فقط تا کلاس دهم درس خوانده باشد، برای این نوع نگارش کافی است؟ بعد هم اینکه به این شکل ضعیف و دم دستی دلیل غلط نویسی را در دهان راوی بچپانیم!
دست نویسنده البته چنان از لای متن بیرون زده که همان ابتدا می‌فهمیم، مستور می‌خواهد راوی این بخش را شبیه خودش کند؛ نویسنده‌ای که البته این بار دانش لازم را ندارد و ناچار غلط می‌نویسد. چرا؟ شاید به این دلیل که صرفا بگوییم: "وااا! عجب خلاقیتی! "
"تن‌ها چیزی که باعس می‌شد با علاقه کار کنم این بود که اگه نمینوشتم باید برمی‌گشتم سراغ ماشین‌شویی. " (ص 25)
باعس به جای باعث.
"قانون می‌گه مردم باید بابت مسرف برق پول بدن" (ص 27)
مسرف به جای مصرف
"قاضی حدس میزنه بابام پدر دختر رو به تمع انداخته بود" (ص 31)
تمع به جای طمع
"اواخر بهار سه سال پیش بود و ما تازه ضبت یه نمایشنامه رو تموم کرده بودیم و داشتیم تو دفتر اردلان سیگار می‌کشیدیم. " (ص 58)
ضبت به جای ضبط
دوم. شخصیت‌پردازی اشتباه

می‌دانید مشکل اینجور خلاقیت‌ها چیست؟ پایه‌هایی که برای شخصیت ساخته می‌شود، چنان سست است که اصلا باید عنوان "نوآوری" را برای اینگونه نوشتار رها کرد. واقعیت این است که مستور در رمان جدیدش چندان علاقه‌ای به شخصیت‌پردازی ندارد.
بیشتر دوست دارد یک راوی کتاب‌خوان با سواد اندک در نوشتن (!) را در کتابش جا بدهد. چرا؟ تا از این طریق هم به غلط بازی‌های زبانی‌اش مجال جولان بدهد و هم اینکه جهان فکری‌اش را برای چنین شخصیتی قالب بگیرد. در حالی که به نظر می‌رسد سورنا را از سر گشادش گرفته است.
این شخصیت است که باید زبان و طرح داستانی را جلو ببرد نه اینکه از قبل طرحی بتراشیم و زبانی بسازیم و بعد دنبال شخصیتی بگردیم که به این‌ها بیاید! به آخرین نمونه‌ای که آوردیم دقت کنید. راوی برای رادیو نمایشنامه می‌نویسد، اما هنوز نمی‌داند که ضبط را با "ت" نمی‌نویسند!
گویی نویسنده اصلاً در ایران زندگی نمی‌کند و با سازوکار‌های نوشتن برای رادیو آشنا نیست. این راوی تازه «جنایت و مکافات» هم خوانده و به هرحال اهل مطالعه هم هست! برای همین غیر از ساده‌لوح‌پنداری خواننده یا خوش‌مزگی نویسنده، چه دلیل دیگری برای چنین به اصطلاح نوآوری‌هایی وجود دارد؟
جالب اینجاست بدانید که راوی به جهت عشق پدرش به سینما، فیلم‌های زیادی هم دیده که البته رد پای آن‌ها را در روایتش نمی‌بینیم! اکثر مثال‌هایی که مستور در دهان راوی‌اش می‌گذارد، مثال‌های معروف تاریخ سینما هستند تا دست نویسنده در این ندانم‌کاری راوی رو نشود.
هر چند چنانچه پیش از این گفتیم، دست نویسنده که هیچ، چهره نویسنده کاملاً از بین صفحات بیرون زده و نیازی به این ترفند‌ها نیست. صفحات رمان جلو می‌روند و ما چیز خاصی هم از این همه فیلم‌بینی راوی نمی‌بینیم.
مستور در یکی از سخنرانی‌هایش می‌گوید: «خواننده‌های من یا به ادبیات نرسیده‌اند، یا از ادبیات عبور کرده‌اند. یعنی کسانی که نوشته‌های مرا می‌خوانند، در اثر خواندن یک اثر ادبی با من ارتباط نمی‌گیرند، بلکه بیشتر مشترکات ذهنی و روحی داریم.» البته این نکته دست‌کم تا بخش اول آن درست به نظر نمی‌رسد.
چون آن‌ها که به ادبیات نرسیده‌اند، ممکن است چنین نوشته‌هایی را خلاقانه یا فوق‌العاده لذت‌بخش بدانند، اما اینکه کسانی از ادبیات گذشته باشند و با چنین رمانی ارتباط برقرار کنند، بسیار بعید است. کما اینکه در سال‌های اخیر هم از چهره‌های بزرگ داستان‌نویسی ایران کمتر کسی مهر تأیید به آثار مستور زده و از خواندن‌شان لذت برده است.
مطمئنا خواندن چنین جملاتی برای علاقه‌مندان آثار مستور گران می‌آید، اما واقعیت این است که این نوع نگاه و نگارش در ادبیات ماندگار نخواهد بود. مستور هم به شیوه پرفروش‌های دهه‌های گذشته می‌آید و می‌رود.
آنچه می‌ماند ادبیاتی است که پشت آن، استحکام و منطق روایی به‌همراه تفکر و جهان‌بینی ویژه نویسنده نهفته باشد نه دست دراز کردن به سمت شیوه‌های خلاق‌نما برای نشان دادن جلوه‌های نویسندگی!

لینک کوتاه:
https://www.iranporseman.ir/Fa/News/61940/

نظرات شما

ارسال دیدگاه

Protected by FormShield
مخاطبان عزیز به اطلاع می رساند: از این پس با های لایت کردن هر واژه ای در متن خبر می توانید از امکان جستجوی آن عبارت یا واژه در ویکی پدیا و نیز آرشیو این پایگاه بهره مند شوید. این امکان برای اولین بار در پایگاه های خبری - تحلیلی گروه رسانه ای آریا برای مخاطبان عزیز ارائه می شود. امیدواریم این تحول نو در جهت دانش افزایی خوانندگان مفید باشد.

ساير مطالب

صدور نخستین برات الکترونیکی تامین مالی زنجیره تولید توسط شبکه بانکی

روز «سنه» برابر با 6 اردیبهشت

دگر ما را چه مینامند، اگر حیدر بشر باشد؟!

حملات بی‌امان بیش از 20 خدنگ به مار پیتون

خرافات عجیب ایرانیان دوران قاجار؛ از ناخن هدهد تا آش مخصوص شاه برای جلوگیری از وبا

غول باستانی که کوسه‌های سفید امروزی را کوتوله می‌کند!

سروده علیرضا قزوه در استقبال از غزل رهبر معظم انقلاب

میرسلیم: رئیسی در فرصت باقی‌مانده تدبیر مناسبی نیندیشد، همه ما ضرر می‌بینیم

قالیباف: بانک مرکزی برای مدیریت بازار ارز برنامه ندهد، مجلس برنامه می‌دهد

نوه امام خمینی: اندیشه‌های امام به‌طور هدفمند تحریف می‌شود

هشدار روسیه در مورد استقرار تاسیسات هسته‌ای ناتو در لهستان

حماس: از خواسته‌های خود کوتاه نخواهیم آمد

جزئیات تخصیص ارز 28500 تومانی

طلای 18عیار پایین آمد؛ بازگشت دلار به کانال 63 هزار تومان

بچه‌های آفریقایی را از چه می‌ترسانید؟

نمونه‌ ای از کلمات روسی که وارد فارسی شده و ما استفاده می‌کنیم

4 گوشه دنیا/ بازگشت آخرین پادشاه مصر پس از 72سال غیبت

واعظ آشتیانی: رأی مردم آمریکا در انتخابات نمایشی است

گنجی: توماج صالحی حتما اعدام نمی‌شود

امام جمعه سابق جوانرود درگذشت؛ علت استعفای سال گذشته او چه بود؟

معاون پارلمانی رئیسی: دستگاه‌ها باید به وظایف روشن و بی‍ّن خود درباره حجاب عمل کنند

تشکر وزیر دفاع از مجلس بابت تصویب تشکیل سازمان «سپند»

پاپ فرانسیس: جنگ غزه و اوکراین را متوقف کنید

بخشی از آثار ویرانی های ارتش اشغالگر در شهر خان یونس

مسکو: فرمول زلنسکی برای صلح، درگیری را طولانی‌تر می‌کند

افسر اسرائیلی هدف تک‌تیرانداز مقاومت فلسطین

رازهای جالبی از تایتانیک که شاید هرگز درباره‌اش نشنیده باشید

فرآیند تولید دیگ و ماهیتابه با قوطی فلزی نوشابه توسط کارگران پاکستانی

زیبایی پارک هینویاما در ژاپن

3 فضانورد چینی امروز راهی ایستگاه فضایی‌شان می‌شوند

نمادی از فرهنگ پهلوانی در «پهلوان و فیل»

نماینده ویژه پاکستان: ایران و چین شرکای معتمد ما هستند

دستور کار جلسات مجلس در هفته آینده اعلام شد

نماینده مجلس: مماشاتی که با بی‌حجابی صورت گرفت، کار را برای مقابله با بی‌حیایی سخت‌تر کرد

شورای وحدت چند نماینده در مجلس دوازدهم دارد؟

فرمانده کل ارتش: ایران هر کجای رژیم صهیونیستی را لازم باشد و بخواهد موشک می‌زند

واعظی: آنچه رئیسی می‌گوید با آمار‌های دو هفته قبل یا دو هفته بعد اعضای دولت فرق دارد

نظامیان فرانسوی کنار اوکراین علیه روسیه می‌جنگند

پاسخ موشکی حزب‌الله به حملات صهیونیست‌ها به جنوب لبنان

مادورو: کشورهای ائتلاف بولیواری خواهان جهان چندقطبی هستند

دولت بایدن نسبت به «پیروزی اوکراین» مطمئن نیست

دنیای اقتصاد: در سال 1403 نه منتظر کاهش قیمت ارز باشید، نه کاهش نرخ تورم

غفلت از سرکشی به خانواده های شهدا پذیرفتنی نیست

تکنیک حیرت‌انگیز یک عنکبوت برای شکار یک مورچه بزرگ در حال حرکت!

گوناگون/ ماجرای طعم شیرین آخرین دعای کمیل شهید زین الدین

کل کل اتوبوس مسافربری و یک پژو که منجر به تصادفی شدید شد!

پناهگاه فیل ها در کنیا

مخترع ایرانی مدال برنز نمایشگاه اختراعات ژنو 2024 را کسب کرد

تصاویری خیره‌کننده از «ماه صورتی» در سراسر جهان

رمان جدید اکبر والایی چاپ شد/«بر فراز کشتزار» در بازار نشر