ایران پرسمان

آخرين مطالب

بن‌بست عقل با شجاعت آدورنو به سر رسید انديشه

بن‌بست عقل با شجاعت آدورنو به سر رسید
  بزرگنمايي:

ایران پرسمان_نشست نقد و بررسی کتاب سویه­‌ها با حضور آیدین کیخایی، مراد فرهادپور، حسام سلامت و محمدمهدی اردبیلی عصر دیروز سه‌­شنبه سیزدهم آذرماه در مرکز فرهنگی شهرکتاب برگزار شد.

آیدین کیخایی در ابتدای این نشست درباره ترجمه حسام سلامت و محمداردبیلی از این مجموعه مقالات آدورنو گفت: ترجمه بسیار خوبی است و از نظر تطبیق با متن انگلیسی و روان بودن و فارسی بودن نمره قابل قبولی می‌گیرد. مضاف بر اینکه این کتاب نمونه یک کار ترجمه گروهی خوب است که توانسته با متن انگلیسی و آلمانی مقابله کند. در این کتاب با اندیشه شخص آدورنو روبه‌رو نیستیم بلکه مجموعه متون فلسفی را می‌­خوانیم که بخشی­‌ از آن آثار آدورنو است و قسمت زیادی هم توضیحات مفصل مترجمان را شامل می­‌شود.

                     

او سپس درباره نوع نگاه آدورنو به هگل که محور اصلی متن کتاب است، بیان کرد: کتاب موجه دست اولی است از نسبت آدورنو و هگل. اثر در سال­‌های 1956 و 1957 نوشته شده و اهمیت آن نوع درک آدورنو از هگل و روح هگلی است. او در این کتاب ضرورت دنبال کردن ابژه را مطرح می­‌کند و اینکه چگونه می‌­توان ابژه را دنبال کرد و در این مسیر تناقضات موجود در اندیشه‌­­های هگل را حفظ کرده است. ابژه آدورنو خود فلسفه هگل است و او حقیقت و ناحقیت هگل را جدا نمی­‌کند؛ اینکه محتوای حقیقت از واقعیت بیرون می‌­آید و در این مسیر اصول همانی مرکز نقد آدورنو نسبت به مباحث می­‌شود. کتاب می­‌گوید ایده­‌آلیسم و رئالیسم هگلی را نمی­‌توان از همدیگر جدا کرد و تناقضات موجود در فلسفه هگل را آشکار می­‌کند.

کیخایی ادامه داد: روح در نظریات هگل بازتاب جامعه است و کار اجتماعی پس کار مادی خود به خود برایش جنبه روحانی پیدا کرده است. حالا این پرسش مطرح می­‌شود که آیا وضعیت اجتماعی ما به گونه­‌ای است که آنطور که آدورنو می­‌گوید دیالکتیک نفی که هگل از آن صحبت کرده پاسخگوی وضعیت تاریخی ما باشد؟ البته منظورم مای ملی نیست. و این سوال که اساسا آیا اندیشه‌­ای که پس از تجربه جنگ جهانی دوم به عمق فاجعه پی برده و تاریخ استعمار و استثمار و بهره­‌کشی از بومیان آمریکا و آفریقا و ... را نادیده گرفته اندیشه انسان رویایی است؟

                   

محمدمهدی اردبیلی مترجم کتاب هم با اشاره به اینکه نه از جایگاه مترجم که از جایگاه منتقد در جلسه حضور داشت اظهار کرد: کتاب به نوعی مانیفست آدورنو است و واقعا در این مجموعه مقالات و نوشته­‌ها حرفی نمانده که نزده باشد. فرم تکه پاره و از هم گیسخته کتاب هم به همین دلیل است و شاید سخت باشد باتوجه به توالی رفت و آمدهای آدونور از نقد هگل و استفاده از او منطقی از دل این پراکندگی خارج کنیم. ­آدورنو در این کتاب درواقع از هگل به مثابه یک اسلحه یا سپر استفاده می­‌کند و با پنهان شدن پشت او به جنگ آنچه با آن مشکل داشته می‌رود از جمله مارکسیسم روسی، اگزیستانسیالیست­‌ها، پوزیتیویست‌ها و ... البته او هم از هگل برای نقد استفاده می­‌کند و هم خودش منتقد هگل است و از اندیشه‌­های او برای حمله به هرچیزی بهره برده است. می‌­توان گفت در این کتاب آدورنو آدورنوی رقصنده با هگل است که هرچه می­‌کند نمی­‌تواند از هگل بیرون بیاید.

همچنین حسام سلامت مترجم دیگر کتاب با اشاره به تعریف هگل و آدورنو از حقیقت گفت: حقیقت برای هگل مطلق است اما خود مفهوم مطلق را چگونه باید فهمید و تعریف کرد؟ درواقع برابری­‌سازی چیزهای نابرابر در انتهای همانی هگل به اتکای تعریف سوژه است. اما به باور آدورنو همواره چیزهایی بیرون از عقل و سوژه باقی می­‌ماند که نمی­‌توانیم به آن­‌ها دست پیدا کنیم. به این معنا هر سیستم درکی هیچ‌گاه توتالیز نمی‌­شود و همواره یک استخوان در گلوی مفهوم گیر می­‌کند. هگل یک رسالت تاریخی برای عقل قائل است که باید همه چیز را در درون خود حل و جذب و از نو در آن ادغام کند. آدورنو اما عدالت را عدالت برای حذف‌شده‌ها و مغفول‌مانده­‌ها و کسانی که زیر دست و پای سیستم مانده­‌اند تعریف می‌­کند.

                         

همچنین مراد فرهادپور با بیان اینکه آدورنو معتقد است هگل کارش رهاکردن تناقضات کانت و تاریخی کردن آنهاست گفت: ایستادن پشت تناقضات یا به قول هگل سرکردن با امر منفی اجازه ورود او به حقیقت ابژه درون خودش را داده است. گرایش کل او به سیستم‌­سازی و خنثی کردن و نفی توتالیتر است و همین در نهایت باعث می­‌شود سویه انتقادی اندیشه هگل کنترل شود. با این حال سماجت آدورنو روی تناقضات از دستاوردهای او جالب است. جایی که نقد عقل با بن­‌بست مواجه می‌­شود با شجاعت آدورنو این بن­‌بست به سر می‌رسد. درگیری با آدورنو از منظر همین سماجت است که معنا دارد در غیر این صورت مثل دهه 90 که بنیامین در فضای ‍‍‍پست­ مدرنیستی حل شد تنها یک ژست روشنفکری باقی بماند.

فرهاد پور ادامه داد: مقاومتی در آدورنو نسبت به نام بردن از هایدگر وجود دارد که باعث می‌­شود هستی‌شناسی بنیادین را مطرح کند و از اگزیستانسیالیست­‌ها درباره وضعیت هایدگر بپرسد. با این حال در عصر جدید نقد عقل چیزی نیست جز نقد سوژه یا دیگری. جایی که آنتولوژی دستوری و سوژه به هم می‌رسند و سیر تفکر معاصر را مشخص می­‌کنند. اما سوژه را هم با آگاهی و انسان نمی‌­توان در نظر گرفت مثل کاری که ایدئولوژی‌های بورژوازی می­‌کنند. نوع گره­‌خورده هستی­‌شناسی و نظریه سوژه حتی اجازه می­‌دهد تفکر فردی مثل فوکو که مسئله‌­اش ابژه و تولید ابژه در جامعه مدرن است را هم به همین تقاطع بازگردانیم و بررسی کنیم. امتناع آدورنو از نظریه سوژه هم اساسا به همین نگاهش به هستی­‌شناسی بازمی­‌گردد.

او در پایان درباره رابطه آدورنو و هگل گفت: اگر هگل مهم است به این بازمی­‌گردد که فضای تئوری و نظریه (که البته در ایران اساسا چنین فضایی نداریم) شیوه خود هگل است.


نظرات شما

ارسال دیدگاه

Protected by FormShield

ساير مطالب

پوست مصنوعی نیشگون گرفتن از موبایل را ممکن می‌کند!

آثار «آپولو» بر ماه به زمین بازمی‌گردد

در DNA ما پیام های مخفی فرازمینی‌ها نهفته است!

تطابق مزاج بدن انسان‌ها با فصول مختلف

ساخت سنسور مکانیکی برای سنجش نور

انسان‌ها چگونه در مریخ زندگی خواهند کرد؟

شاید ما تنها حیات هوشمند موجود در جهان باشیم

روشی جدید برای نابودی سلول‌های مقاوم سرطانی

اولین انسانی که به مریخ می‌رود یک زن خواهد بود

تشییع پیکر حسین دهلوی، برگزیده جایزه کتاب سال

شاهنامه‌ فردوسی، در آستانه اکران جهانی

بخشی از کتاب/ تو همیشه حقِ مطلق نیستی!

دو خط کتاب/ در غوغای روزانه لحظه‌ای مکث کن

بخشی از کتاب/ وعده آوردن بهشت روی زمین!

​انتشار نامه‌های منتشرنشده آلبر کامو به نویسنده ایتالیایی

شاعرانه/ چون قایق شکسته ز طوفانم

معروف‌ترین نویسندگانی که نوبل نگرفتند!

صوت/ داستان شنیدنی بابا گوریو- قسمت دوازدهم و آخر

تایم لپس فوق‌العاده یک عکاس از گردش زمین!

دستگاهی که برای معلولان حکم شفا را دارد

«نه گمان دار که رفتی و فراموش شدی» با صدای استاد شهریار

دو خط کتاب/ سواری دادن، راز زنده ماندن است!

چرا ضربه خوردن انگشتان پا درد خیلی زیادی دارد؟

دو خط کتاب/ ما از کجا مطمئنیم که از بقیه‌ی مردم برتریم؟

گامی برای درمان سرطان در سگ‌‌ها

صوت/ فردوسی‌خوانی- هشتادوهفتم- داستان کشتن زریر

ستاره‌های دوتایی چگونه شکل می‌گیرند؟

معرفی نامزدهای «جایزه قیصر امین‌پور»

دو خط کتاب/ از کجا بدونم راست می‌گی؟!

جداشدن کوه یخی از قطب جنوب

دو خط کتاب/ چیزهایی که باید درباره هویت ایرانی مان بدانیم

اگر «ملت عشق» را نخواندید حالا منتظر سریالش باشید

محصولات نانویی جدید وارد بازار شدند کدامند؟

یک جاندار تک سلولی بدون مغز در پاریس به نمایش درآمد!

نتیجه دغدغه فهم عامه مردم از کلام‌الله ترجمه ای تازه از قرآن شد

طولانی‌ترین پرواز جهان چند ساعت طول کشید؟

«می‌خواستم فرشته باشم» داستانی درباره هویت یک دختر نوجوان

ایرلند خاکستر نویسنده‌اش را می‌خواهد

بهترین داستان‌های کوتاه بسیار شبیه بهترین جک‌ها هستند

واکنش شفیعی کدکنی به شایعه چه بود؟

اندازه‌گیری انواع طیف نور با یک سنسور کوچک

آیا «ربع رشیدی» جهانی می شود؟

یک کتاب خوب/ با یک طوطی؛ رمانی پر از ماجراهای سیاسی

100 هزار پوند برای فروش صورت؟!

شاعرانه/ برف خستگی خداست

چرا مردم به یوفوها باور دارند؟

«دوستم امام حسینه» ویژه نامه کودکانه برای اربعین

تولید نانوذراتی برای صنایع آرایشی-بهداشتی

شاعرانه/ این شعرها که بوی سکوت می دهند

ساده‌ترین راهکار برای یادگیری جدول تناوبی