ایران پرسمان

آخرين مطالب

سرمقاله ایران/ وطن عزیز يادداشت

سرمقاله ایران/ وطن عزیز
  بزرگنمايي:

ایران پرسمان -
سرمقاله ایران/ وطن عزیز
٩١
٠
ایران / « وطن عزیز » عنوان یادداشت روزنامه ایران به قلم احمد مسجدجامعی(عضو شورای شهر تهران) است که می‌توانید آن را در ادامه بخوانید:
در حاشیه یکی از نسخه‌های خطی کتابخانه سیدمحمد طباطبایی سنگلجی، از رهبران پرآوازه عهد مشروطه به چند سطری برمی‌خوریم که با خداوند تعالی «درد دل» کرده و نگاشته است: «از اهل ایران دو نفر با هم متحد نیستند و ایران را به باد دادند خاصه وزرا و وکلا که مبدأ اصلی به باد دادن ایران این دو طایفه بودند. زیرا وطن عزیز را به ثمن‌بخس فروختند. عنقریب به جزای عمل‌شان مبتلا خواهند شد...» او ادامه می‌دهد: «از همه چیز گذشتیم که خدمتی به این مردم کرده باشیم از قید رِقیت آزاد شوند. افسوس قدر ندانستند و نتیجه اعمال‌شان عکس آنچه مقصود ما بود شد و خواهد شد.» نویسنده این حاشیه همان کسی است که حدود یک دهه پیش از آن در نامه‌ای معروف به مظفرالدین‌شاه نوشت: «ایران وطن و محمل انجام مقاصد دعاگویان است و باید در ترقی ایران و نجات آن از خطرات جاهد باشیم.» و خطاب به پادشاه افزود: «بر خلاف آنچه دیگران متصل عرض می‌کنند که مملکت آباد و منظم و دور از خطر، رعیت راحت و آسوده‌اند، مملکت خراب، رعیت پریشان و گدا، دست تعدی حکام و مأموران بر مال و عرض و جان رعیت دراز. ظلم حکام و مأموران اندازه ندارد. از مال رعیت هر قدر میل‌شان اقتضا کند می‌برند، قوه غضب و شهوت‌شان به هر چه میل و حکم کند از زدن و کشتن و ناقص کردن اطاعت می‌کنند.» و در دنباله نامه با تلخی از نمونه‌ها و نتایج ظلم و ستم مأموران دولت می‌گوید: «حالت حالیه این مملکت، اگر اصلاح نشود عنقریب این مملکت جزء ممالک خارجه خواهد شد. البته اعلیحضرت راضی نمی‌شوند که بگویند در عهد همایونی ایران به باد رفت.» فهم اینکه چرا مشروطه به اهداف خود نرسید از مقایسه همین دو مطلب از یک نفر در فاصله یک دهه کم و بیش معلوم می‌شود. بویژه که نویسنده از رهبران اصلی جنبش مشروطه بود. هرچند مجلس و دولت آن روز هم از دلسوزان و خدمتگزاران به ملت خالی نبود.
نامه دوم علنی و آشکار بود و در سطحی گسترده پخش شد و از اسناد مهم دوره مشروطه است که مکرر به آن استناد می‌شود.
اما مطلب نخست را همان شخص در گوشه یک کتاب و به‌عنوان درد دل با خدا نوشته است. بواقع اگر نویسنده در ادامه راه پیشین همین موارد را در فضای عمومی بیان و ایستادگی می‌کرد تأثیرگذار بود و نمی‌بایستی از این عرصه کناره می‌گرفت. زیرا با خالی شدن جبهه مشروطه‌خواهان اعتدالی، زمینه ترکتازی افراطیون از قبیل کمیته مجازات و حیدرخان تاری وردی فراهم شد. درست است که پس از پیروزی مشروطه، اتفاقات ناخوشایندی به دست تندروها روی داد و برخی رهبران آن از جمله یار دیرین او سیدعبدالله بهبهانی ترور شدند اما شخصیتی چون طباطبایی نمی‌بایستی از این عرصه کناره‌گیری می‌کرد. سیر و تقارن مشروطه با جنگ جهانی نخست و یورش به ایران بویژه از ناحیه روس‌ها، مشروطیت نوپا را از پا انداخت. دو نکته دیگر را هم بایستی در نظر گرفت. مفاهیم سلطنت در باور مردم عمیقاً وجود داشت و قرن‌ها نظریه‌‏پردازی شده و ده‌ها سیاست‌نامه و اندرزنامه پیرامون آن نگاشته بودند؛ ولی درباره مشروطه چنین نبود و جامعه ایرانی در ناآگاهی گسترده از تحولات فکری که زمینه‌ساز مشروطیت بود به سر می‌برد. بسیاری از کسانی که به‌دنبال مشروطه‌خواهی بودند درک درستی از بستر فکری جامعه و روند گسترش مفاهیم همزاد با مشروطیت نداشتند. احمد کسروی می‌گوید وقتی کتاب قانون را به یکی از شهرها بردند مردم در کمال تعجب گفتند که «این همه شورش بر سر این فصول بیهوده چه می‌ارزید؟» این همه هزینه برای چاپ این دفترچه دادیم؟ نکته دیگر ایدئولوژی‌ها و جریان مشروطه‌خواه افراطی بود که آن هم ریشه در قفقاز و روسیه و شکل‌گیری نخستین حزب کمونیست ایران داشت که همین دو با هم مشروطیت را به محاق برد چنانکه از آن تنها شکلی برجای ماند. اگر از جریان‌های مذهبی حامی مشروطیت هم یاد کنیم، می‌توان گفت: آخوند خراسانی در راه سفر به ایران در مرگی اسرار‌آمیز از جهان رفت. او برای مبارزه با اتمام حجت روسیه برای بیرون کردن مورگان شوستر کارگزار امور مالی ایران، که مجلس از او پشتیبانی می‌کرد به ایران می‌آمد.
ملاعبدالله مازندرانی بارفروشی سال بعد درگذشت و پیش از همه آنها حاج میرزا حسین خلیلی تهرانی هم از جهان رفته بود. شخصیت تأثیرگذاری مثل همین مرحوم طباطبایی سنگلجی صحنه را خالی کرد و ناامید و خانه‌نشین شد و نمایندگان شجاعی چون مدرس و مصدق در اقلیت ماندند. مصدق در جلسه تغییر سلطنت به نمایندگان گوشزد کرد که قرار نیست در نظام مشروطه پادشاه مسئول و همه‌کاره مملکت باشد و از همین جنبه با افزایش قدرت شاه و انتقال آن به رضاخان میرپنج مخالفت می‌کرد. بدین گونه از آغاز شکل‌گیری مجلس قانونگذاری در سال 1285 تا کودتای سوم اسفند 1299 یعنی 15 سال مجموعاً بیست وچند کابینه از چند روز تا چند ماه قدرت را در دست داشتند.
در دهه‌های بعد هم گروه‌های مذهبی تندرو گفتمان‌های عربی-اسلامی را پرجاذبه‌تر یافتند. به هر روی مشروطه، در تلاش برای روایتی ایرانی از اندیشه حکومت بر مبنای قانون و در چارچوب شریعت بود و خیلی زود گرفتار چنبره استبداد شد و به‌واقع استبداد و انواع چپگرایی، مشروطه‌خواهی را از دور خارج کرد. بدین سان «وطن عزیز» با وجود دستیابی صوری به مشخصه‌های بنیادین مشروطه مانند تفکیک قوا و استقلال انجمن‌های بلدیه و انجمن‌های ایالتی و ولایتی تشکیل مجلس مبتنی بر آرای مردم و آزادی مطبوعات دوباره به عهد استبداد برگشت.


نظرات شما

ارسال دیدگاه

Protected by FormShield

ساير مطالب

سرمقاله اعتماد/ اهرم فشار امریکا چیست؟

سرمقاله دنیای اقتصاد/ آفت سهمیه‌بندی

سرمقاله فرهیختگان/ خیالتان راحت، راه‌حل‌ دوپینگی نداریم

سرمقاله سیاست روز/ مکتب سلیمانی و رزمندگان بدون مرز

سرمقاله خراسان/ دادگاه ترامپ و کوهی از اختلافات

سرمقاله کیهان/ فرمول‌های تقلبی!

سرمقاله وطن امروز/ دستان خدا

سرمقاله رسالت/ پدافندهای مهم‌تر را دریابیم

سرمقاله شرق/ درباره «من بلد نیستم»

سرمقاله ایران/ تحلیل تورم زمستانی

سرمقاله خراسان/ بارزانی ها از تاریخ عبرت می گیرند؟

سرمقاله کیهان/ بازی قدرت با ورزش

سرمقاله وطن امروز/ نیروهای مسلح با شعار تضعیف نمی‌شود

سرمقاله رسالت/ چرا فرانسوی ها آرام و قرار ندارند؟!

سرمقاله شرق/ تغییر اقلیم و سیلاب

سرمقاله اعتماد/ NPT و حق قانونی ایران

سرمقاله ابتکار/ رمزگشایی از اقدام برجامی اروپا

سرمقاله ایران/ ربع قرن تجربه «ایران»

سرمقاله دنیای اقتصاد/ نقطه شروع اصلاحات اقتصادی

سرمقاله جام جم/ فعالیت‌های فرامرزی نیروی قدس در راستای منافع ملی

سرمقاله کیهان/ مهندسی قدرت در مکتب سلیمانی

سرمقاله وطن امروز/ انگلیس گرداننده فتنه‌های داخلی ایران

سرمقاله رسالت/ دروغگو را «شیر» نکنید!

سرمقاله شرق/ روزهای خون‌ریزی داخلی کتاب و فرهنگ

سرمقاله اعتماد/ خبر خوشایندی است

سرمقاله ایران/ نام خلیج فارس را تاریخ مشخص کرده است

سرمقاله دنیای اقتصاد/ نقدی بر توصیه‌های اقتصادی

سرمقاله حمایت/ مهم‌تر از درهم کوبیدن عین الاسد

سرمقاله آرمان ملّی/ شورای نگهبان نگاه حاج قاسم سلیمانی را داشته باشد

سرمقاله خراسان/ اینک پروژه مهار تورم!

سرمقاله جوان/ نقطه مقابل صبارین و شاکرین چه کسانی هستند؟

سرمقاله وطن امروز/ از گرگ وال‌استریت تا شیطان کاخ سفید

سرمقاله رسالت/ مکتب سلیمانی!

سرمقاله شرق/ آینده نفت و اولویت‎ امروز ایران

سرمقاله اعتماد/ AFC را پر رو کرده‌ایم

سرمقاله ایران/ نقشه راه آینده

سرمقاله دنیای اقتصاد/ یک فنجان قهوه با «بانک و دولت»

سرمقاله جام جم/ حرکت از پدافند به سمت آفند

سرمقاله خراسان/ بازی جدید آمریکا با مهره های منطقه ای

سرمقاله کیهان/ رهبر الهی و امت انقلابی!

سرمقاله وطن امروز/ نقشه راه ایران برای دوران پس از پیروزی نظامی بر آمریکا چگونه است؟

سرمقاله خراسان/ این قیامت مردمی، آغاز راه است

سرمقاله کیهان/ خطبه شکرانه

سرمقاله رسالت/ یک ملت قوی در شأن حاج‌قاسم

سرمقاله شرق/ اینها همه مردم ما هستند

سرمقاله اعتماد/ آگاه‌سازی ملت و افشاگری در مورد دشمن

سرمقاله ایران/ محور خطبه‌های دیروز

سرمقاله دنیای اقتصاد/ ماموریت تازه‌وارد اقتصاد ایران

سرمقاله فرهیختگان/ پدافند ‌فرهنگی‌مان را بازسازی‌کنیم

سرمقاله اطلاعات/ همبستگی اجتماعی مشارکت اجتماعی