ایران پرسمان

آخرين مطالب

سرمقاله دنیای اقتصاد/ جایگاه اقتصاد در سیاست خارجی اقتصاد روز

سرمقاله دنیای اقتصاد/ جایگاه اقتصاد در سیاست خارجی
  بزرگنمايي:

ایران پرسمان - دنیای اقتصاد / « جایگاه اقتصاد در سیاست خارجی » عنوان سرمقاله روزنامه دنیای اقتصاد به قلم مصطفی گوهری‌فر است که می‌توانید آن را در ادامه بخوانید:
یکی از حوزه‌هایی که در موارد متعددی، مشکلات اقتصادی کشور به‌ویژه در حوزه تجارت خارجی به آن احاله می‌شود، سیاست خارجی‌ است. در اغلب کشورها دیپلماسی اقتصادی یکی از سازوکارهای مهم برای توسعه روابط اقتصادی خارجی ا‌ست.
معمولا جایی که روابط سیاسی فی‌مابین دو کشور حسنه باشد، فرصت خوبی برای طرفین فراهم است تا منافع اقتصادی نیز از آن کسب کنند؛ هرچند در عمل گاهی عکس این حالت نیز اتفاق می‌افتد. آیا کشورمان در این زمینه تجربه موفقی دارد؟ چه مشکلاتی در این حوزه وجود دارد؟ راه‌حل‌های ممکن برای حل مشکلات کدامند؟
به‌طور کلی سه رویکرد در فعال کردن ظرفیت‌های دیپلماسی اقتصادی وجود دارد. برخی کشورها ابتدا روابط سیاسی را به سطح مطلوب می‌رسانند، آن‌گاه به دنبال شناسایی فرصت‌های اقتصادی هستند. گروهی دیگر، به‌طور همزمان در معیت بهبود روابط سیاسی به‌طور متناظر توسعه روابط اقتصادی را نیز در برنامه دارند و به‌صورت متوازن روابط را پیش می‌برند. در رویکرد سوم، با توسعه روابط اقتصادی و ایجاد درهم‌تنیدگی و وابستگی، از آن به‌عنوان اهرمی برای بهبود روابط سیاسی و رفع چالش‌های این حوزه استفاده می‌کنند. سوالی که پیش می‌آید این است که کدام رویکرد، اثرات مثبت بیشتری دارد؟ در دنیای واقعی، پاسخ قطعی برای این پرسش وجود ندارد؛ چراکه بستگی به شرایط خاص هر کشور دارد. هر کشوری می‌تواند به فراخور شرایط، به‌صورت توامان هر سه رویکرد را در سبد سیاست خارجی خود، در قبال کشورهای مختلف به‌کار گیرد.
بررسی تجربه روابط خارجی کشورمان طی دهه‌های گذشته نشان می‌دهد در اغلب موارد روابط سیاسی-امنیتی در اولویت بوده و پس از آن تنها در مواردی محدود، دیپلماسی اقتصادی دغدغه شده است. چالش کلیدی در این حوزه در کشورمان جایی ا‌ست که تصمیم‌هایی با ماهیت «اقتصادی-سیاسی» اتخاذ می‌شود. تفاوت اساسی «ماهیت» فعالیت سیاسی و اقتصادی و در تعاقب آن تفاوت در «ذهنیت و رویکرد» سیاستگذاران حوزه‌های سیاسی و اقتصادی طی سال‌های ماضی نتوانسته است سیاست‌های یکپارچه و متوازنی با در نظر داشتن ابعاد مختلف را تدوین و اجرایی کند. پس از گذشت سال‌ها، اخیرا این مساله به‌صورت جدی‌تری به‌عنوان یک دغدغه مطرح شده است. استفاده بهینه از ظرفیت‌های دیپلماسی اقتصادی، بسیار مهم و واجد ضرورت است؛ اما حل مشکلات این حوزه با تعریف و تبیین درست مساله و بررسی سوابق روابط کشورمان و مطالعه تطبیقی تجارب سایر کشورها قابل انجام است. تغییر رویکرد سیاست خارجی از سیاسی-امنیتی به سیاسی-اقتصادی، مستلزم عزم جدی و تصمیم‌گیری در عالی‌ترین سطوح حکمرانی کشور است. سپس دستگاه دیپلماسی به‌عنوان مجری سیاست خارجی و سازمان توسعه تجارت به‌عنوان متولی تجارت خارجی در حدود وظایف خود به اجرای سیاست‌های تدوین‌شده بپردازند.
در معیت غلبه نگاه سیاسی-امنیتی در سیاست خارجی، شعارزدگی در حوزه توسعه دیپلماسی اقتصادی، نبود استراتژی و برنامه مشخص، مغفول ماندن ظرفیت‌های بخش خصوصی واقعی، عدم‌هماهنگی فی‌مابین دستگاه‌های ذی‌ربط و انجام اقدامات جزیره‌ای نیز به‌عنوان موانع جدی دیگری در این زمینه قابل طرح است. دیپلماسی اقتصادی حلقه اتصال اقتصاد داخلی و اقتصاد بین‌الملل است، بنابراین شرط اولیه و لازم، فراهم کردن شرایط و بسترها در داخل است. تا زمانی که فضای کسب‌وکار، سرمایه‌گذاری، تولید و انجام تجارت در داخل بهبود نیابد، نمی‌توان امیدی به توسعه دیپلماسی اقتصادی داشت. عدم‌هماهنگی‌های موجود در سیستم اقتصاد داخلی (در سطح سیاست‌ها، دستگاه‌ها و افراد)، اتخاذ تصمیمات خلق‌الساعه و عدم ثبات در شرایط داخلی اقتصادی، چالش‌هایی جدی برای اتصال به اقتصاد بین‌المللی و جهانی هستند.
از طرف دیگر، نوع نگاه ما به محیط بین‌الملل، مستلزم تغییرات جدی و بازنگری است. گروهی همواره اصرار دارند که مسیر توسعه اقتصادی از بهبود روابط با غرب می‌گذرد و برخی باور دارند تنها نگاه به شرق می‌تواند مشکلات اقتصادی کشور را حل کند. حال آنکه وفق قانون اساسی، بنیان سیاست خارجی کشور بر پایه نه شرقی-نه غربی بنا نهاده شده است. در حوزه تجارت و فعالیت اقتصادی بر خلاف حوزه سیاسی بر اساس معیارهایی «ملموس و قابل اندازه‌گیری» می‌توان منافع حاصل از روابط با هر کشوری را ارزیابی کرد و در صورت ضرورت، بهبود بخشید.
حال که این دغدغه جدی در سطح ملی مورد پیگیری است، فرصتی فراهم است تا برای رفع موانع موجود در این زمینه، با همفکری فعالان اقتصادی بخش خصوصی، دستگاه‌های متولی و صاحب‌نظران، الگویی واحد تعیین و به سطوح عالی نظام پیشنهاد شود. مانند اغلب مسائل تخصصی دیگر، تعارض و تضارب آرا درباره آن رو به تزاید است و در زمینه یافتن راهکارهای لازم، اختلافاتی بین نظرات کارشناسان و سیاستگذاران وجود دارد که امری طبیعی است.
از تغییر «وزارت خارجه» به «وزارت امور خارجه و تجارت بین‌الملل» به‌عنوان ‌راهکاری جدی توسط برخی کارشناسان سخن به میان آمده است. کمافی‌السابق وقتی ایده‌ای یا دغدغه‌ای مطرح می‌شود، متاسفانه در بادی امر جست‌وجو برای «ایجاد ساختار جدید» آغاز می‌شود. حال آنکه، طبق اصول حکمرانی اولویت اول «بهینه‌سازی ساختارهای موجود» است و تنها در صورت نبود ساختاری کارآمد، ‌باید به سراغ ابداع رفت. مساله کاملا روشن است؛ استفاده از ظرفیت‌های دیپلماسی اقتصادی ‌باید به‌صورت جدی در دستور کار قرار گیرد. تغییر ماهیت وزارت خارجه که البته به لحاظ قانونی به سادگی مقدور و ممکن نیست، نه تنها مسائل اقتصادی و تجاری را حل نمی‌کند، بلکه اجرای وظایف ماهوی‌اش در زمینه سیاست خارجی کشور را نیز به‌صورت جدی با اختلال مواجه می‌‌کند.
بهتر است ابتدا نقشه راه دیپلماسی اقتصادی کشور بر مبنای اطلس سیاست خارجی فعلی و آتی با رویکردی واقع‌گرایانه و نه بر مبنای امیال و خواسته‌ها تدوین شود، آن‌گاه سازمان توسعه تجارت به‌عنوان «متولی» تجارت خارجی و وزارت خارجه در حیطه وظایف قانونی خود در نقش «تسهیل‌گر»، برنامه عملیاتی تدوین و اجرایی کنند. در معیت این امر، کاهش جدی حضور دولت در «تصدی‌گری» و ارجاع این امور به بخش خصوصی واقعی و تقویت سازوکارهای هماهنگی موجود مانند ستاد هماهنگی روابط اقتصادی خارجی مواردی هستند که مستلزم توجه جدی و قرار گرفتن در اولویت سیاستگذاری اقتصادی است. از طرف دیگر انجام وظایف مربوط به دیپلماسی اقتصادی نیازمند «ابزارهایی» است تا بتواند استراتژی‌ها را به عملیات اجرایی تبدیل کند. در شرایطی که محدودیت‌های جدی «بودجه‌ای» و «نیروی انسانی متخصص» برای اعزام «وابستگان بازرگانی» و «کارشناسان و رایزنان اقتصادی» به تعداد لازم به کشورهای هدف وجود دارد، چگونه می‌توان انتظار داشت که اقدامات لازم برای توسعه روابط اقتصادی با آن کشورها انجام گیرد؟
یک‌شبه نمی‌توان ره صدساله رفت، ابتدا باید جایگاه درست و مناسبی برای تجارت در سیاست خارجی تعریف کرد، آن‌گاه بر مبنای تجربیات خودمان و الگوبرداری از سیستم‌های مشابه در جهت بهینه‌سازی آن در بلندمدت برنامه‌ریزی کرد. این امر مستلزم صرف هزینه و زمان زیادی است.

لینک کوتاه:
https://www.porsemannews.ir/Fa/News/323310/

نظرات شما

ارسال دیدگاه

Protected by FormShield
مخاطبان عزیز به اطلاع می رساند: از این پس با های لایت کردن هر واژه ای در متن خبر می توانید از امکان جستجوی آن عبارت یا واژه در ویکی پدیا و نیز آرشیو این پایگاه بهره مند شوید. این امکان برای اولین بار در پایگاه های خبری - تحلیلی گروه رسانه ای آریا برای مخاطبان عزیز ارائه می شود. امیدواریم این تحول نو در جهت دانش افزایی خوانندگان مفید باشد.

ساير مطالب

تاج زیبا و دیدنی یک پرنده

عبور شیر از فاصله ای نزدیک با گردشگران

ارائه روشی هوشمند برای حل معضل اصلاح الگوی مصرف برق در کشور

او و فریدون مشیری هر دو کارمند وزارت پست و تلگراف بودند...

خاطره دیدار حبیب بقایی با رهبر انقلاب

عطش دکترا در مسئولان ایرانی

ایران خواستار موضع قاطع سازمان ملل علیه ترور دانشمندان هسته‌ای شد

جزئیات دیدار امیرعبداللهیان با وزیرخارجه آفریقای جنوبی

حزب‌الله لبنان: واردات گازوئیل از ایران باعث سردرگمی آمریکا شد

بولتون: آمریکا در معرض تهدیدی مشابه 11 سپتامبر است

جمعه سیاه برای حمل و نقل هوایی در ایتالیا

ویدئویی از آتش‌سوزی در مقر وزارت آموزش‌ و پرورش بغداد

وضع قانون برای واکسن نزده‌ها در آلمان

حمایت از اسرای فلسطینی با برپایی تظاهرات در آرژانتین

نخستین جمعه خدمت سازمان و تجلیل از ایثارگر دوران دفاع مقدس در کیش

موتورهایی با باطری های قابل شارژ

ورود وحشتناک راننده به ساختمان مرکز مخابرات شهر ریاض!

خانه‌ای متروکه که هیچ چیز در آن خراب نمی‌شود!

سگ فوتبالیستی که عاشق لایی زدن به فوتبالیست‌های حرفه‌ای است!

مصرف چربی لبنیات خطر ابتلا به بیماری قلبی را افزایش نمی‌دهد

ساخت سریع ترین هواپیمای مافوق صوت جهان برای نیروی هوایی ایالات متحده

«کشکِ چه و پشمِ چه؟!»

توافق ایران و اقلیم کردستان درباره گروه‌های ضدانقلاب

علّت برکناری دکتر محمود نیلی از ریاست دانشگاه تهران از نظر زیبا کلام

تحلیل مشاور نظامی فرمانده‌ کل قوا در رابطه با اشتباه در هواپیمای اوکراینی

وزیر خارجه نروژ به تهران دعوت شد

مقام ایرانی: بازگشت به مذاکرات وین طی چند روز آینده صورت می‌گیرد

خطیب‌زاده: آمریکا از خواب بیدار شود

تاکید امیرعبداللهیان بر آمادگی ایران برای همکاری با آسه‌آن

طحان نظیف: غیرت سن و سال ندارد

وزیر خارجه: اندونزی از کشورهای دارای اولویت برای سیاست خارجی ایران است

تسلیت رئیس مجلس در پی درگذشت نوجوان فداکار ایذه‌ای

حضور سرزده رئیسی در محله محروم حاشیه شهر ایلام

منصوری: با یکدستی قوا اصولگرایان هیچ دلیلی برای عدم موفقیت خود ندارند

رایزنی امیرعبداللهیان با وزیر خارجه ارمنستان

رئیسی: زیرساخت های زیارت اربعین در ایلام باید ترمیم شود

بدون تعارف با مادر شهید بهروز صبوری

رئیس جمهور درگذشت نوجوان غیور ایذه‌ای را تسلیت گفت

حاشیه دیدار وزیر خارجه ایران با همتای پرتغالی‌اش

چین: آمریکا باید سیاست غلط فشار حداکثری علیه ایران را جبران کند

امیرعبداللهیان: بزودی مذاکرات وین از سر گرفته می‌شود

آمریکا: اگر ایران می‌خواهد به مذاکرات هسته‌ای بازگردد باید فورا اقدام کند

شهادت جوان فلسطینی به ضرب گلوله نظامیان صهیونیست

صف طولانی در پمپ بنزین‌های انگلیس

مقاومت در برابر شهرک‌سازی رژیم صهیونیستی

وضعیت ناگوار اردوگاه پناهندگان در تگزاس

بحرانی خطرناک بیخ گوش آفریقا

جنگ بیست ساله با افغانستان چه کرد؟

میشل عون: تهدیدهای مستمر اسرائیل، نگرانی اصلی لبنانی‌هاست

اردوغان: کابینه طالبان نماینده همه مردم افغانستان نیست