ایران پرسمان - کشورهای جهان یکی پس از دیگری به فکر وضع قوانینی افتاده اند تا تهاجم شبکه های اجتماعی به ذهن کودکان و نوجوانان را کنترل کنند.
به گزارش خبرنگار مهر، برای بسیاری از کودکان امروز دیگر اسباب بازی های مختلف سرگرم کننده نیست. عرضه دستگاه های دیجیتال و موبایل در کنار اتصال به اینترنت تب جدید این روزها است. این اپ ها هرچند در ظاهر بی خطر هستند اما تحقیقات نشان داده روی سلامت ذهن و جان کودکان و نوجوانان تاثیر می گذارند.
این درحالی است که افشاگری های سال های اخیر نشان داده پلتفرم ها نیز عمدا الگوریتم هایی برای هدف گرفتن کاربران جوان ساخته اند که آنها را به اسکرول کردن بی نهایت و ماندن در پلتفرم برای مدت زمانی طولانی تشویق و به استفاده از آن معتاد می کند. با ظهور این افشاگری ها و تحقیقات مرتبط، دولت ها به فکر حفاظت از نوجوانان در برابر شبکه های اجتماعی افتادند و از شرق تا غرب مشغول وضع قوانینی در این زمینه هستند.
آنچه در زیر می خوانید بخشی از اقدامات اخیر دولت های مختلف برای حفاظت از کودکان در شبکه های اجتماعی است.
استرالیا پیشرو حفاظت از کودکان در مقابل شبکه های اجتماعی
استرالیا نخستین کشور جهان است که لایحه ممنوعیت شبکه های اجتماعی برای کودکان زیر ۱۶ سال را تصویب کرد. این قانون در اواخر سال ۲۰۲۵ میلادی اجرایی شد و در نتیجه آن انبوهی از اپ ها و وب سایتهای محبوب از جمله فیس بوک، یوتیوب، اینستاگرام و ایکس در صورت شکست در مقابله با ورود کاربران زیر ۱۶ سال به پلتفرم هایشان با جریمه ای معادل ۴۹.۵ میلیون دلار استرالیایی (۳۳ میلیون دلار آمریکایی) روبرو میشوند.
آنتونی آلبانز نخست وزیر استرالیا در این باره گفت: دیگر کافی است. این یکی از بزرگترین تغییرات اجتماعی و فرهنگی پیش روی ملت ماست. ما کنترل اوضاع را پس میگیریم.
دولت اعلام کرده اقدامات بی سابقهای برای حفاظت از کودکان در مقابل الگوریتمهای تهاجمی که نمایشگرهای موبایل را با قلدری، محتوای جنسی و خشونت پر میکند، نیاز است.
فرانسه ذهن کودکانش را نمی فروشد
علاوه بر استرالیا، همین اواخر قانونگذاران فرانسوی لایحهای را تصویب کردهاند که استفاده از رسانههای اجتماعی را برای کودکان زیر ۱۵ سال ممنوع میکند.
این اقدام از سوی «امانوئل مکرون» به عنوان راهی برای محافظت از افراد زیر سن قانونی حمایت میشود.
لایحه مذکور برای بررسی بیشتر و قبل از تبدیل شدن به قانون به سنا ارسال خواهد شد. مکرون از طریق رسانه اجتماعی «ایکس» از این رأیگیری استقبال کرد و آن را «گامی بزرگ» در جهت حفاظت از کودکان و نوجوانان فرانسوی خواند. او گفت: ذهن کودکان ما فروشی نیست.
ممنوعیت ورود کودکان دانمارکی به شبکههای اجتماعی
دانمارک نیز یکی از کشورهایی است که اخیرا قانونی در این زمینه تصویب کرده و استفاده از شبکه های اجتماعی برای کودکان کمتر از ۱۵ سال را ممنوع می کند. البته والدین میتوانند فرزندان ۱۳ تا ۱۵ ساله خود را برای دسترسی به برخی پلتفرمها از این قانون معاف کنند.
کارولین استاگ اولسن، وزیر دیجیتالیسازی دانمارک، در این باره گفت: «شبکههای اجتماعی تلاش میکنند زمان، کودکی و سلامت ما را بدزدند و ما قصد داریم همین حالا این روند را متوقف کنیم.»
اکثریت احزاب پارلمان پیش از رأیگیری نهایی اعلام کرده بودند که از این طرح حمایت میکنند. پرکاربردترین پلتفرمهای اجتماعی میان کودکان در دانمارک شامل اسنپچت، یوتیوب، اینستاگرام و تیکتاک هستند.
بر اساس تحلیلی از سوی ناظر رقابت و مصرفکننده دانمارک که در فوریه سال جاری میلادی انجام شد، کودکان در این کشور به طور متوسط روزانه دو ساعت و ۴۰ دقیقه را در شبکههای اجتماعی سپری میکنند.
تلاش نروژ برای محافظت از کودکان
نروژ نیز در میانه تصویب قانونی برای دریافت رضایت والدین جهت ایجاد حساب شبکه اجتماعی برای کودکان ۱۳ تا ۱۵ سال در اکتبر ۲۰۲۴ میلادی بود. البته این وضعیت هنوز تغییری نکرده اما تحقیقات سازمان رسانه نروژ نشان می دهد بیش از نصف کودکان ۹ ساله، ۵۸ درصد کودکان ۱۰ ساله و ۷۲ درصد کودکان ۱۱ ساله در شبکه های اجتماعی حضور دارند و در صورت تصویب قانون میلیون ها حساب کاربری تحت تاثیر آن قرار می گیرند.
ممنوعیت استفاده از موبایل در کلاس های درس کره جنوبی
کره جنوبی شبکه های اجتماعی را به طور کامل برای کودکان ممنوع نمی کند اما ممنوعیتی ملی براستفاده ازموبایل و دستگاه های دیجیتال در کلاس درس دارد.
این قانون از مارس ۲۰۲۶ میلادی در مدارس اجرایی می شود. هدف از این قانون جدید مقابله با نگرانی ها درباره اعتیاد به موبایل و تاثیر منفی آن بر عملکرد آکادمی دانش آموزان و رشد اجتماعی است. با این وجود دولت برای دانش آموزان معلول که به عنوان ابزار کمکی یادگیری به دستگاه های دیجیتال نیاز دارند، استثنا قائل شده است.
ا نگلیس پا جای پای استرالیا می گذارد
پس از استرالیا و برخی کشورهای دیگر انگلیس نیز اعلام کرد مشغول بررسی ممنوعیتی برشبکه های اجتماعی برای کودکان ونوجوانان مشابه آنچه در استرالیا انجام شد، است. استامر نخست وزیر انگلیس هشدار داد این رده سنی در معرض خطر کشیده شدن به سمت دنیایی از اسکرول بی نهایت، اضطراب و مقایسه هستند.
دولت انگلیس اعلام کرد شواهدی از سراسر دنیا را درباره پیشنهادهای ارائه شده در این زمینه از جمله بررسی تاثیرگذاری ممنوعیت شبکه های اجتماعی برای کودکان و نوجوانان و بهترین شیوه اجرای آن، ارزیابی خواهد کرد.
استامر در این باره گفت: این یک چالش بسیار پیچیده است بنابراین بررسی درست آن اهمیت زیادی دارد.
درهمین راستا وزرای انگلیس از استرالیا بازدید خواهند کرد که به نخستین کشور جهان تبدیل شد که شبکه های اجتماعی را برای کودکان زیر ۱۶ سال ممنوع کرد. هدف از این بازدید آموختن روش ممنوعیت مذکور در استرالیا است.
دولت انگلیس هنوز آستانه سنی مشخصی را تعیین نکرده و گفت در حال بررسی ممنوعیتی برای کودکان زیر سن خاصی و اقدامات دیگری مانند بررسی بهتر سن و بررسی این موضوع است که آیا سن رضایت دیجیتال فعلی خیلی پایین است یا خیر.
یونان درپی وضع ممنوعیت بر شبکه های اجتماعی برای نوجوانان
نخست وزیر یونان در سپتامبر ۲۰۲۵ میلادی به سازمان ملل اعلام کرد این کشور مشغول بررسی ممنوعیتی مشابه استرالیا برای نوجوانان است.
وی در این باره گفت: ما مشغول انجام بزرگترین آزمایش کنترل نشده روی ذهن کودکان مان هستیم. ما نمی دانیم عواقب این امر چیست اما مطمئن هستیم پیامدها مثبت نیستند. یونان هم اکنون موبایل در کلاس های درس را ممنوع کرده که به گفته نخست وزیر این کشور تاثیری عمیق روی کودکان داشته است.
تهیه لایحه ممنوعیت شبکه های اجتماعی برای کودکان در ترکیه
ترکیه مشغول آماده سازی زمینه برای محدود کردن دسترسی افراد زیر سن قانونی به شبکه های اجتماعی است. گزارشی پارلمانی در این کشور خواستار وضع اقدامات وسیع تر مانند احراز سن و فیلتر محتوا شده است.
انتظار می رود حزب AK ترکیه به رهبری رجب طیب اردوغان، رئیس جمهور این کشور پیش نویس قانون مذکور را به زودی ارائه کند. لایحه مذکور شامل ممنوعیت اشتفاده از شبکه های اجتماعی برای افراد زیر سن قانونی و اجبار تهیه کنندگان سرویس به ایجاد سیستم های فیلتر محتوا خواهد بود.
طیف وسیع توصیه هایی که در گزارش مذکور وجود دارد حذف محتوا بدون هشدار و رصد بازی های رایانشی کودکان یا اسباب بازی های مجهز به هوش مصنوعی برای وجود محتوای مخرب را نیز شامل می شود. همچنین در گزارش پارلمانی ترکیه توصیه شده محدودیت های شبانه اینترنت برای دستگاه های مورد استفاده افراد زیر ۱۸ سال، فیلتر اجباری محتوا در شبکه های اجتماعی برای کاربران زیر ۱۸ سال و مسدودسازی شبکه های اجتماعی برای کاربران زیر ۱۶ سال اعمال شود.
قصد آلمان برای ممنوعیت شبکه های اجتماعی جدی شد
علاوه بر کشورهایی اروپایی ذکرشده به نظر می رسد آلمان نیز قصد دارد شبکه های اجتماعی را برای کاربران زیر سن قانونی مسدود کند. در همین راستا فردریک مرتزصدراعظم آلمان مشغول بررسی ممنوعیت ورود افراد زیر ۱۶ سال به شبکه های اجتماعی است. دنیس رادتکه، رئیس شاخه کارگری حزب دموکرات مسیحی که مرتس عضو آن است، در این باره می گوید:تحولات پویا در رسانههای اجتماعی از سواد رسانهای پیشی گرفته است. در بسیاری از اماکن شبکه های اجتماعی مجموعه ای از نفرت پراکنی و اخبار جعلی است، به همین دلیل ایده پیروی از استرالیا در این زمینه و ارائه محدودیت سنی بر استفاده از شبکه های اجتماعی با اقبال روبرو شد.
جمهوری چک هم به جمع ممنوع کنندگان شبکه های اجتماعی پیوست
همزمان با آلمان، آندری بابیش نخست وزیر جمهوری چک اعلام کرد از ممنوعیت استفاده از شبکه اجتماعی برای کودکان زیر ۱۵ سال پشتیبانی می کند. این درحالی اس که برخی از کشورهای اروپایی محدودیت های مشابهی را در نظر گرفته اند.
بابیش در پیام ویدئویی که در حساب های کاربری وی در شبکه های اجتماعی پست شد، گفت:من موافقم زیرا کارشناسانی که من می شناسم، معتقدند آنها به شدت برای کودکان مضر هستند. ما باید از کودکانمان محافظت کنیم.
پس از آن کارل هاولیچک، معاون اول نخست وزیر دولت، در یک برنامه تلویزیونی گفت: کابینه به طور جدی در حال بررسی پیشنهاد ممنوعیت است. به گفته او اگر تصمیم به اجرای این طرح گرفته شود، امسال قانون مربوطه پیشنهاد خواهد شد.
چت باتهای هوش مصنوعی برای نوجوانان اروپایی مسدود می شوند
علاوه بر آنکه کشورهای اروپایی هرکدام به طور داخلی قانونی برای حفاظت از کودکان در مقابل شبکه های اجتماعی وضع کرده اند، پارلمان اتحادیه اروپا با تصویب قطعنامه ای غیرالزام آور خواستار مسدودسازی دسترسی کاربران زیر ۱۶ سال به چت های هوش مصنوعی و شبکه های اجتماعی شده است.
طبق قطعنامهای غیرالزام آور مذکور خواستار وضع محدودیت سنی حداقل ۱۶ سال برای دسترسی به شبکههای اجتماعی و چت بات های هوش مصنوعی شده تا تعامل متناسب با سن کاربران تضمین شود.
پلتفرمهای آنلاینی که تحت پوشش قانون سرویسهای دیجیتال اتحادیه اروپا قرار میگیرند ملزم به پیروی از قوانین ملی کشورها هستند. به این ترتیب هر کشور عضو اتحادیه باید به طور جداگانه درباره الزامات حداقل سن قانونی تصمیم بگیرد.
طبق بیانیه ای که در وب سایت پارلمان اتحادیه اروپا منتشر شده قانونگذاران به طور هماهنگ خواستار وضع حداقل سن ۱۶ سال برای دسترسی به شبکههای اجتماعی، پلتفرمهای اشتراک گذاری ویدئو و هوش مصنوعی شده اند. از سوی دیگر کاربران ۱۳ تا ۱۶ سال نیز با اجازه والدین میتوانند به این بسترها دسترسی یابند.
آنها همچنین خواستار وضع محدودیت سنی هماهنگ اروپایی برای افراد زیر ۱۳ سال شدند که بر اساس آن هیچ کودکی نمیتواند به پلتفرمهای رسانههای اجتماعی، سرویسهای اشتراکگذاری ویدئو و هوش مصنوعی دسترسی داشته باشد.
این قطعنامه هیچ بار قانونی ندارد و به عنوان یک بیانیه سیاسی بیانگر موضع پارلمان در مورد این موضوع عمل میکند.
هند در پی فیلتر شبکههای اجتماعی برای کودکان و نوجوانان
یکی از نمونه های موخر قانونگذاری برای محافظت از کودکان و نوجوانان هندوستان است. اخیرا یکی از هم پیمانان نارندرا مودی نخست وزیر هندوستان لایحه ای برای ممنوعیت شبکه های اجتماعی برای کودکان پیشنهاد کرد.
ال. اس. کی دوارایالو نماینده هندی در این باره می گوید: نه تنها کودکان ما به شبکه های اجتماعی معتاد می شوند بلکه هندوستان نیز به عنوان یکی از بزرگترین تولید کنندگان داده هابرای پلتفرم های خارجی به حساب می آید. شرکت ها با توجه به این داده ها سیستم های هوش مصنوعی پیشرفته ای می سازند که کاربران هندی را به تهیه کنندگان بدون مزد داده تبدیل می کند و از سوی دیگر مزایای استراتژیک و اقتصادی این دستاورد را در اماکن دیگر برداشت می کنند.
طبق پیش نویس ۱۵ صفحه ای این قانون، نباید به افراد زیر ۱۶ سال اجازه داد یک حساب کاربری در شبکه های اجتماعی بسازند و داشته باشند. همچنین حساب کاربری فعلی نوجوانان در شبکه های اجتماعی نیز باید غیرفعال شود.
تصویب ممنوعیت ورود نوجوانان به شبکه های اجتماعی در مالزی
مقامات دولتی مالزی در اواخر ۲۰۲۵ میلادی قانون ممنوعیت شبکههای اجتماعی برای افراد زیر ۱۶ سال را تصویب کردند.
طبق اطلاعات منتشر شده مالزی از سال ۲۰۲۶ قانون ممنوعیت شبکههای اجتماعی برای افراد زیر ۱۶ سال را اجرا خواهد کرد. فهمی فاضل، وزیر ارتباطات مالزی نیز در این باره گفت: معتقدم اگر دولت، نهادهای نظارتی و والدین همگی نقش خود را ایفا کنند، میتوانیم اطمینان حاصل کنیم که اینترنت در مالزی نهتنها سریع، گسترده و مقرونبهصرفه، بلکه مهمتر از همه، امن است؛ بهویژه برای کودکان و خانوادهها.»
دولت مالزی قبلتر هم شبکههای اجتماعی و پیامرسانها را ملزم به دریافت مجوز کرده بود و این اپلیکیشنها باید اقداماتی نظیر تأیید سن و تدابیر امنیتی را اجرایی کنند.چنین ممنوعیتی بخشی از قانون ایمنی آنلاین ۲۰۲۵ جدید است که پارلمان مالزی در دسامبر ۲۰۲۴ میلادی آن را وضع کرد تا با تنظیم محتوای مضر در پلتفرمهای دیجیتال و وضع مسئولیتهای مشخص برای ارائهدهندگان خدمات آنلاین، سطح ایمنی در فضای مجازی را ارتقا دهد.
قانونگذاران آمریکایی برای حفاظت از نوجوانان دست به کار شدند
از سوی دیگرموج قانونگذاری برای حفاظت از کودکان به آمریکا نیز رسیده است. شبکههای اجتماعی در نیویورک باید برای نوجوانان برچسب بزنند
در سال ۲۰۲۵ میلادی کتی هوکول فرماندار نیویورک قانونی را امضا کرد که برمبنای آن شبکه های بزرگ اجتماعی باید برچسب های هشدار درباره خطرات سلامت روحی احتمالی برای کاربران جوان را نمایش دهند.
این قانون پلتفرمهایی را هدف گرفته که از اسکرول کردن مداوم، نمایش خودکار ویدئوها و فیدهای مبتنی بر الگوریتم استفاده میکنند. مقامات دولتی معتقدند این ویژگیها استفاده بیش از حد از شبکههای اجتماعی را میان کودکان و نوجوانان ترویج میکند.
قانون جدید نیویورک شامل پلتفرمهایی میشود که به گفته قانونگذاران فیدهای اعتیادآور ارائه میکنند.
این موارد شامل قابلیتهای پخش خودکار و اسکرول کردن بی نهایت است که به طور مداوم محتوای جدید برای کاربران فراهم میکند.
در کنار نیویورک، ایالت نبراسکا نیز قوانینی در خصوص استفاده کودکان از شبکه های اجتماعی وضع کرد. جیم پیلن، فرماندار ایالت نبراسکا، قانونی را به شکل مجموعهای از لوایح امضا کرد که هدف آن محدودسازی برخی ویژگیهای شبکههای اجتماعی است تا از اعتیاد کودکان به این پلتفرمها جلوگیری شود. این قانون که «قانون طراحی آنلاین متناسب با سن» (Age Appropriate Online Design Code Act) نام دارد، شرکتها را ملزم میکند محدودیتهایی مانند تعیین سقف زمان استفاده از اپلیکیشن، محدود کردن دسترسی به برخی دستهبندیهای محتوا و ارائه فیدهای زمانی (بر اساس زمان انتشار پستها) به جای استفاده از الگوریتمهای اسکرول بیپایان را اجرا کنند.
بر اساس این قانون شبکههای اجتماعی تنها میتوانند حداقل دادههای خصوصی را از کاربران زیر سن قانونی جمعآوری کنند و ابزارهای کنترلی بیشتری در اختیار والدین برای محدودسازی استفاده کودکان از حسابهای کاربریشان قرار میدهند. همچنین تبلیغات مرتبط با قمار، الکل، تنباکو و مواد مخدر برای کودکان در این شبکهها ممنوع خواهد بود.
علاوه بر LB۵۰۴، مجموعهای از لوایح دیگر نیز امضا شده است: لایحه LB۱۴۰ که استفاده دانشآموزان از موبایل در مدارس را محدود میکند. لایحه LB۳۸۳ که شبکههای اجتماعی را ملزم میکند احراز سن کاربران را انجام داده و ایجاد حساب کاربری را منوط به رضایت والدین کند. لایحه LB۱۷۲ که مجازاتهای کیفری برای تولید هرزنگاری با هوش مصنوعی تعیین میکند.
پیلن در بیانیهای اعلام کرد: «تمام این لوایح تأثیر بسیار مهمی در کمک به آموزگاران دارد و به مدارس این امکان را میدهد که به جای برخورد با اختلالات در کلاس، به آموزش کودکان بپردازند. همچنین این قوانین ابزارهای لازم برای والدین را فراهم میکنند تا کودکان را در برابر شرکتهای بزرگ آنلاین محافظت کنند.»
قرار بود این قوانین از اول ژانویه ۲۰۲۶ میلادی اجرایی و شرکت های خاطی مجازات شوند.