ایران پرسمان - وطن امروز / «بازسازی امید در حکمرانی پساجنگ» عنوان یادداشت روز در روزنامه وطن امروز به قلم محسن ردادی که میتوانید آن را در ادامه بخوانید:
حضرت آیتالله سیدمجتبی خامنهای در پیامهایشان همواره با واژهگزینیهای حکیمانه به ساخت عباراتی فراتر از ادبیات مرسوم بروکراتیک دست میزنند. تعابیری که ایشان در پیام اخیرشان به مناسبت آغاز سومین سال فعالیت مجلس دوازدهم به کار بردند، مفاهیمی عمیق و نیازمند تأمل جدی هستند؛ عبارتهایی همچون: «مجلس در تراز ملت مبعوث»، «حکمرانی همافزا» و «اختلافات غیرموجه و حتی موجه».
در این میان صورتبندی معظمله از کارکرد مجلس شورای اسلامی به عنوان «نهاد پیشران امیدآفرینی»، کلیدیترین محور سیاستگذاری تقنینی در شرایط کنونی است.
جامعهای که از دالان سهمگین دفاع مقدس سوم عبور کرده، بیش از هر چیز نیازمند بازسازی روانی و اجتماعی است. در این فضا، جبهه معاند، گرانیگاه آفند خود را از جنگ سخت به «سرقت امید» تغییر داده است.
این روشی بود که در کودتای نافرجام دیماه ۱۴۰۴ نیز امتحان شد. واکاوی تبارشناختی آن رویداد نشان میدهد آنچه بخشی از تودهها بویژه طبقات میانی را به خیابان کشاند، نوعی «احساس بیآیندگی» پیش رو بود.
اکنون نیز دشمنان در صددند با پوشاندن پیروزیهای جنگ سوم تحمیلی، «روایت بنبست» را القا و تثبیت کنند. در چنین شرایطی بازگرداندن امید، یک توصیه اخلاقی به شمار نمیرود، بلکه یک ضرورت فوری ملی است. «امید» در حوزه سیاستگذاری اجتماعی، یک احساس روانشناختی و گذرا نیست، بلکه یک «سازه ساختیافته نهادی» و «موتور محرک جامعه» است. از منظر متفکرانی چون «ارنست بلوخ»، امید یک کنش رهاییبخش است که وضع موجود را به نفع «آینده هنوز نیامده» هزینه میکند.
نهادهای سیاسی و اجتماعی، اصلیترین توزیعکنندگان امید در جامعهاند و اگر به خوبی کار نکنند، جامعه پیوند معنایی خود را با مفهوم «آینده» از دست میدهد و دچار «آنومی»(گسیختگی هنجاری) میشود. جوامع برای تداوم حیات ساختاری و کنشگری مولد، نیازمند درجهای از پیشبینیپذیری، اعتماد به نظامهای تصمیمگیری و ثبات رویهها هستند. امید در حقیقت، ادراک جمعی جامعه از همین ثبات رویهها و امکانپذیری تغییر مثبت در آینده است.
زمانی که چشمانداز آینده به واسطه بحرانهای پیاپی، تورمهای لجامگسیخته یا سیاستگذاریهای متناقض تاریک میشود، امید شهروندان کمرنگ میشود. در این وضعیت، جامعه دچار عارضه «فشردهشدگی زمان اجتماعی» میشود؛ افقهای بلندمدت از بین میرود و تمام دغدغه زیستجهان انسانها، در نقطه «حال استمراری» و فرار روزمره از فروپاشی اقتصاد یا اجتماع متوقف میشود. کنشگر اجتماعی تنها زمانی دست به انباشت سرمایه (اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و...) میزند که نسبت به بازدهی آن در آینده، چشماندازی روشن داشته باشد. غیاب امید، به معنای مرگ «عقلانیت توسعهگرا» و زایش «عقلانیت کوتاهمدت بقامحور» است. در جامعه ناامید، شهروندان به جای مشارکت در تولید ملی، به سمت رفتارهای واکنشی مخرب، سفتهبازی، احتکار منابع و مهاجرت حرکت میکنند، چراکه منطق بقا در کوتاهمدت، غارت منابع برای نجات فردی است. از این رو «امید» در شرایط پساجنگ، دقیقاً «زیربنای مادی توسعه» و پیششرط قطعی برای بازتولید امنیت ملی و ثبات اقتصاد است. اکنون سوال این است: مجلس شورای اسلامی چه نقشی در تولید و افزایش امید در جامعه دارد؟
رهبر انقلاب اسلامی با تعبیری دقیق، مجلس را «نهاد پیشران امیدآفرینی» خواندند. برای تحقق این نقش، مجلس باید وظایف سهگانه خود را در یک دلالت معنایی نو بازتعریف کند.
بازار ![]()
۱ - راهبری دولت و ترسیم چشمانداز باثبات
بر اساس سازوکار تبیینشده در پیام ایشان، مجلس وظیفه ترسیم نقشه راه دولت را بر عهده دارد. این ریلگذاری باید به گونهای مهندسی شود که جامعه نشانههای عینی ثبات را ادراک کند. به تعبیر صریح پیام، نمایندگان مجلس باید «نقشه راه حرکت دولت و سایر بخشها را در شرایط کنونی و دوران پساجنگ ترسیم کنند». سیاستگذار تقنینی باید کلانروندهای اقتصادی را پیشبینیپذیر کند تا اضطراب اجتماعی ناشی از بیثباتی مهار شود.
۲- قانونگذاری مسألهمحور و گرهگشا
قوه مقننه مکلف است قوانینی وضع کند که «با مسائل اصلی کشور و نیازهای مردم، نسبت مستقیم و مشهود داشته باشد». هر مادهواحده باید پاسخی صریح به یک گره واقعی در زیستجهان مردم (نظیر موانع تولید، تورم، بازسازی خسارات جنگ و ...) باشد تا جامعه حس کند اراده حاکمیت بر حل مسائل آن متمرکز است.
۳- نظارت فسادستیز
نظارت، بازوی صیانتگر امید است. هر جا بروکراسی ناکارآمد یا کارگزار فاسد به حقوق مردم دستاندازی کند، ناامیدی تکثیر میشود. مجلس با نظارت شجاعانه، بیرحمانه و بدون تعارف خود بر دستگاهها، باید به عنوان ملجا و پناهگاه ملت عمل کند و این خود، بالاترین سطح تولید امید پایدار است. مجلس نباید در دام تولید «امید کاذب»، از طریق وعدههای بیپشتوانه و ساخت آرمانشهرهای خیالی بیفتد. در جامعهشناسی سیاسی، این پدیده را «پوپولیسم گفتاری» مینامند. گاه عدهای برای کسب محبوبیت مقطعی، چکهای بیمحل رفاهی صادر میکنند که پس از مدتی، بیاعتباری آنها آشکار میشود. خطر اصلی اینجاست: ماحصل سقوط امید کاذب، تولید «سرخوردگی انباشته، خشم اجتماعی و بدبینی ساختاری» است که به مراتب از ناامیدی اولیه ویرانگرتر است. رهبر انقلاب اسلامی با هوشمندی بر اقدامات «واقعی»، «مستقیم» و «مشهود» تأکید میکنند. امید حقیقی از درون پدیدههای ملموس و مستقر بر سفره و معیشت مردم متولد میشود. بر اساس پیام حضرت آیتالله خامنهای، دستور کار مجلس شورای اسلامی برای امسال باید شامل این موارد باشد: «ثبات اقتصاد، کاهش تورم، مدیریت نقدینگی، رونق تولید، اصلاح برنامه هفتم پیشرفت و افزودن موارد مربوط به نوسازی و بازسازی خسارات جنگهای دوم و سوم تحمیلی». بر اساس اهدافی که رهبر انقلاب اسلامی برای مجلس تعیین کردند، میتوان شاخصهایی را برای ۲ نوع متضاد از مجلس در نظر گرفت.
الف: شاخصهای رفتاری «مجلس پیشران امید»
تمرکز بر معیشت: اولویتدهی مطلق به ثبات اقتصاد و صیانت از سفره طبقات محروم
همافزایی راهبردی با قوا: همکاری ارگانیک با دولت برای گرهگشایی، در عین حفظ استقلال تقنینی
پیوست عاطفی و گفتاری: ادراک حساسیتهای مردمی، حضور میدانی و پرهیز از تفرعُن گفتاری
نگاه کلان و ملی: ترجیح منافع راهبردی کشور بر منافع زودگذر و حوزههای انتخابیه خُرد
فسادستیزی: پیگیری پروندههای فساد بدون خط قرمز و شفافسازی گلوگاههای رانت
قانونگذاری چابک و باکیفیت: تولید قوانین گرهگشا، موجز، صریح و زمانبند برای بازسازی پساجنگ
شفافیت و پاسخگویی: ارائه گزارشهای دورهای و دقیق به مردم درباره نسبت مصوبات با نیازهای جامعه.
ب: شاخصهای رفتاری «پارلمان نابودگر امید»
منازعات سیاسی بیحاصل: جنگهای زرگری جناحی و قبیلهگرایی سیاسی
انسداد ساختاری: کارشکنی در کار اجرایی کشور به بهانه استقلال قوا و گروگانگیری قوانین
ادبیات تحریکآمیز و تحقیرآمیز: بیان جملات نسنجیده از تریبونها که نمک بر زخم معیشتی مردم میپاشد
سهمخواهی فردی یا گروهی: اصرار بر پروژههای فاقد توجیه اقتصادی صرفاً برای کسب رأی دوره بعد
پیگیری امتیازات ویژه: تلاش برای اخذ رانتهای رفاهی
تولید انبوه قوانین بیخاصیت: انباشت مصوباتی که جامعه آنها را بیحاصل تلقی کند
پنهانکاری و بیاعتنایی به مردم: در ابهام نگاه داشتن فرآیندهای تصمیمگیری و نادیده گرفتن افکار عمومی.
مجلس شورای اسلامی در سال ۱۴۰۵ روی یکی از مهمترین گسلهای تاریخ معاصر ایستاده است.
مجلس شورای اسلامی به عنوان پیشران امید، میتواند نقشی بیبدیل در ریلگذاری آینده پرامید ایران داشته باشد.