ایران پرسمان - ترامپ فعالیت سه رسانه بزرگ دنیا را ممنوع اعلام کرد؛ تصمیمی که تنها یک روز پس از گزارش سازمان ملل درباره جنایت جنگی آمریکا در ایران، و در ادامه هشت سال تنش او با رسانههای منتقد گرفته شد.
خبرگزاری مهر، گروه فرهنگ و ادب، فرگاه افشار: روز گذشته یعنی جمعه، ۲۷ شهریور، دونالد ترامپ، در پستی در شبکه اجتماعی تروث سوشال اعلام کرد که سه رسانه سیانان، پولیتیکو و اماس ناو را از حضور و پوشش اخبار کاخ سفید ممنوع میکند. او این سه رسانه را متهم کرد که مدام اخبار جعلی و به گفته خودش داستانسازی و دروغ منتشر میکنند و هشدار داد رسانههای دیگری هم ممکن است بعداً مشمول محدودیت مشابه شوند.
این تصمیم بدون طی هیچ فرآیند رسمی یا قانونی، فقط با یک پست در شبکه اجتماعی شخصی او اعلام شد. وقتی خبرنگاری از او پرسید این ممنوعیت دقیقاً شامل چه چیزهایی میشود، ترامپ گفت: «نمیخواهم آنها در دفترم باشند. نمیخواهم اینجا باشند... تا جایی که بشود اینگونه پیش میرویم.»
اما این ممنوعیت، اتفاقی منفرد نیست؛ آخرین حلقه از زنجیرهای طولانی از تلاش ترامپ برای سرکوب رسانههای آزاد است که میخواهیم بخشی از آن را در این گزارش مرور کنیم.
اول: جیم آکوستا و سیانان (۲۰۱۸)
اولین برخورد جدی ترامپ با یک رسانه بزرگ، به نوامبر ۲۰۱۸ برمیگردد؛ یعنی دور اول ریاستجمهوریاش. جیم آکوستا، خبرنگار ارشد سیانان در کاخ سفید، در یک نشست خبری با ترامپ درگیر تبادل لفظی تندی شد. ترامپ از او خواست میکروفون را تحویل دهد و وقتی آکوستا بلافاصله این کار را نکرد، او را آدمی بیادب و وحشتناک خطاب کرد. در جریان این کشمکش، یکی از کارمندان کاخ سفید سعی کرد میکروفون را از دست آکوستا بیرون بکشد. چند ساعت بعد، کاخ سفید اعلام کرد کارت اعتبار خبری آکوستا لغو شده است.
سیانان همان هفته علیه ترامپ و چند مقام کاخ سفید شکایت کرد. فلوید آبرامز، یکی از سرشناسترین وکلای متخصص متمم اول قانون اساسی آمریکا، آن زمان گفت این یک شکایت واقعاً قوی است. سرانجام یک قاضی فدرال به نفع سیانان رأی داد و کاخ سفید مجبور شد کارت آکوستا را بازگرداند.
دوم: برایان کرم و مجله پلیبوی (۲۰۱۹)
کمتر از یک سال بعد، برایان کرم، خبرنگار مجله پلیبوی، در باغ رز کاخ سفید با سباستین گورکا، مشاور وقت ترامپ، درگیر تبادل توهینآمیز شد. در پی این اتفاق، کارت اعتبار خبری کرم هم به حالت تعلیق درآمد. مانند مورد آکوستا، این پرونده هم به دادگاه کشیده شد و یک قاضی دستور بازگرداندن کارت او را صادر کرد. این دو مورد نشان میدهد از همان ابتدای دور اول ریاستجمهوری ترامپ، الگویی تکرارشونده یعنی درگیری لفظی با یک خبرنگار، و بهدنبال آن لغو کارت اعتباری او شکل گرفته بود.
سوم: آسوشیتدپرس و ماجرای خلیج آمریکا (۲۰۲۵)
پس از بازگشت ترامپ به کاخ سفید در ژانویه ۲۰۲۵، الگوی تنش با رسانهها دوباره از سر گرفته شد و اینبار با شدت بیشتر. ترامپ دستور داد نام خلیج مکزیک به خلیج آمریکا تغییر یابد. خبرگزاری آسوشیتدپرس حاضر نشد این تغییر نام را در سبک نگارشی خود بپذیرد. در واکنش، دولت خبرنگاران این خبرگزاری را از دسترسی به اتاق بیضی، هواپیمای اختصاصی رئیسجمهور و دیگر رویدادها محروم کرد. جالب اینکه این پرونده هنوز در دادگاههای فدرال باز است. یک دادگاه تجدیدنظر، با رأی غیرمتفق، اعلام کرد دولت اختیار گستردهتری برای محدود کردن دسترسی به فضاهای محدود مثل اتاق بیضی دارد، هرچند تأکید کرد وقتی کاخ سفید تسهیلات خبریاش را عمومی کرده، نمیتواند دسترسی را خودسرانه قطع کند.
چهارم: شکایتهای حقوقی و غرامتهای میلیوندلاری
در کنار محدودیت دسترسی فیزیکی، ترامپ در همین دوره چندین شکایت حقوقی مستقیم علیه رسانههای بزرگ ثبت کرد. والاستریت ژورنال، نیویورک تایمز، بیبیسی و روزنامه محلی دیموین رجیستر. دو مورد از این شکایتها به نتیجه رسیدند و این یعنی شبکههای ABC و CBS، به اتهام افترا، پروندههای خود را با پرداخت غرامت به ترتیب ۱۵ و ۱۶ میلیون دلار بستند. کارشناسان حقوق رسانه اصطلاحاً این پدیده را «اثر یخزدگی» مینامند و تحلیلشان این است که هزینه سنگین بگیر و ببندهای حقوقی، رسانهها را در نوشتن گزارشهای انتقادی محتاطتر میکند، حتی اگر حق با آنها باشد.
پنجم: گسترش به پنتاگون و وزارت خزانهداری
محدودسازی رسانهها در طی دفعاتی که ذکر کردیم البته به کاخ سفید ختم نشد. وزارت دفاع آمریکا سیاستهای محدودکنندهای برای اعتباربخشی خبرنگاران وضع کرد که بخشی از آن توسط یک قاضی فدرال باطل شد؛ وزارت دفاع بلافاصله سیاست جایگزینی گذاشت که آن هم مسدود شد، هرچند اجرایش فعلاً معلق مانده. ماه گذشته هم وزارت خزانهداری به شماری از خبرنگاران برای پوشش نشست گروه بیست در کارولینای شمالی مجوز نداد. این نشان میدهد محدودسازی رسانهای در چند بخش دولت فدرال آمریکا همزمان در جریان است.
ششم: خشم مکرر ترامپ از پوشش جنایات جنگی در ایران (۲۰۲۶)
یک لایه مهم از این ماجرا، تنش شخصی و تکرارشونده ترامپ با سیانان بر سر پوشش جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران است. از اواخر آوریل ۲۰۲۶، ترامپ چندین بار با لحنی غیرمعمول تند به این پوشش خبری حمله کرد. در یکی از این موارد، در اتاق بیضی، گزارشهای سیانان و نیویورکتایمز را خیانتآمیز خواند و گفت این رسانهها طوری مینویسند که انگار ایران دارد جنگ را میبرد! در حالی که به گفته او ایران چیزی برایش نمانده! او سیانان را نیز احمق نامید. در ادامه نیز وقتی سیانان گزارش داد حمله آمریکا به تأسیسات هستهای ایران بهاندازه ادعای دولت مؤثر نبوده، ترامپ گفت این خبر او را عصبانی کرده چون یک بی احترامی به خلبانها و تیم فنی نگهداری هواپیماها بوده است! در موردی دیگر نیز، در جمع خبرنگاران، سیانان را کثافت و بازندههای بیجربزه خواند. در ماه ژوئن همچنین وقتی سیانان درباره توافق آتشبس با ایران گزارشی منتشر کرد که به گفته ترامپ نادرست بود، او در توییتی از سیانانِ جعلی کننده خبر شکایت کرد. که همان زمان جیک تپر، مجری این شبکه، در پاسخ گفته بود که "وظیفه رسانهها پوشش جنگ است، نه تشویقگری برای آن."
هفتم: همزمانی با گزارش سازمان ملل درباره مدرسه میناب؛ تصادف یا فرار رو به جلو؟
درست یک روز پیش از اعلام ممنوعیت رسانهای اخیر، یعنی در روز پنجشنبه هفته گذشته، تیم حقیقتیاب مستقل سازمان ملل درباره ایران گزارشی به شورای حقوق بشر در ژنو ارائه داد. این گزارش اعلام کرد زمینههای معقولی وجود دارد که نیروهای آمریکایی حمله ۹ اسفند به دبستان شجره طیبه در میناب را، که ۱۵۶ نفر از جمله ۱۲۰ کودک و ۲۶ معلم را کشت، مرتکب شده باشند؛ حملهای که به گفته گزارش، جنایت جنگیِ انجام حملات بیتمایز محسوب میشود.
نکتهای که این ماجرا را به بحث ممنوعیت پیوند میزند این است که سیانان دقیقاً در روز جمعه (روز اعلام ممنوعیت) گزارش اختصاصیای منتشر کرد که فاش میکرد ارتش آمریکا حتی بازبینی استاندارد اطلاعاتی مرتبط با این حمله را انجام نداده است.
نهادهای مدافع آزادی مطبوعات این کار اخیر ترامپ را نقض آشکار متمم اول قانون اساسی آمریکا خواندند. حتی کار به جایی رسید که جاناتان تورلی، حقوقدان محافظهکاری که پیشتر از برخی سیاستهای ترامپ دفاع کرده بود، در پستی در شبکه ایکس نوشت "محروم کردن رسانههای ناخوشایند از دسترسی، رویهای وحشتناک است."
از این دست واکنشها به رویکرد اخیر ترامپ در بریدن صدای انتقاد رسانهها در روزهای اخیر کم نبوده است. عواملی که وقتی آن را در کنار سابقه برخورد ترامپ با رسانهها در جریان سایر اتفاقات و تنشها نیز میگذاریم نتایج مشابهی را نشان میدهد؛ ترامپ و همفکرانش میخواهند، حقیقت را به امری انحصاری تبدیل کنند و هر صدای مخالفی را در نطفه خفه کنند.