ایران پرسمان - دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی، فشار نمایندگان مجلس و مسئولان محلی برای ایجاد یا حفظ دانشگاه‌ها و ضعف گفتمان‌سازی پیش از اجرای سیاست‌ها را از جمله دلایل ناکامی در اجرای طرح آمایش دانست.
به گزارش خبرنگار مهر، حجت‌الاسلام عبدالحسین خسروپناه، دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی در پاسخ به سؤال خبرنگار مهر درباره آمایش آموزش عالی و اینکه بیشتر از ۱۰ سال است که این مصوبه اجرایی نشده، افزود: وزارت بهداشت در آمایش سلامت موفق بوده است؛ یعنی به این راحتی نیامده است دانشگاه راه‌اندازی کند، اما وزارت علوم موفق نبوده است. البته منظور این نیست که بگوییم دولت چهاردهم در این زمینه موفق نبوده است؛ بلکه باید در بررسی این عدم توفیق به کوتاهی‌هایی که طی ۲۰ تا ۳۰ سال گذشته داشته‌ایم نیز توجه کنیم.
فشار نمایندگان برای ایجاد دانشگاه در شهرها؛ یکی از موانع آمایش
وی افزود: نماینده مجلس به وزیر فشار آورده است که یا استیضاح می‌کنم یا اجازه بدهید مؤسسه‌ای یا دانشگاهی در این شهر یا روستای ما باشد. شورای گسترش مجوز داده است؛ شورای گسترش در وزارت علوم است. الان ۱۰ سال است که شورا می‌گوید بیایید آمایش را انجام دهید.
آمایش آموزش عالی لزوماً به معنای حذف یا ادغام دانشگاه‌ها نیست
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی افزود: البته دوستان دقت کنید که مسئله آمایش الزاماً به معنای حذف، ادغام یا الحاق نیست. معنای الحاق این است که دانشگاه در آن شهر بودجه مستقل خودش را دارد، اما به دانشگاه مادر ملحق می‌شود. در ادغام، دیگر به‌طور کلی اسم آن دانشگاه برچیده می‌شود و بودجه‌اش هم جدا می‌شود. حذف هم به این معناست که آن مجموعه به‌طور کامل تعطیل شود.
تبدیل واحد دانشگاه آزاد مجلسی به مرکز فناور و نوآور حوزه بذر
وی ادامه داد: بعضی از نهادهای آموزش عالی حذف‌هایی داشته‌اند. برای مثال، دانشگاه آزاد اسلامی در شهر مجلسی واحد دانشگاهی داشت که این واحد را حذف کرد و ساختار آن را به یک مرکز فناور و نوآور در حوزه بذر تبدیل کرد. خب، می‌خواهم بگویم بعضی از این کارها را دانشگاه آزاد انجام داده یا واحدهایی را ادغام کرده است. بنابراین، این‌طور نیست که بگوییم آمایش به‌طور کامل اجرا نشده است.
آمایش باید رشته‌های دانشگاهی را با نیازهای استان‌ها هماهنگ کند
خسروپناه افزود: معنای حقیقی آمایش چیست؟ معنای آن این است که رشته‌های دانشگاهی استان متناسب با نیازهای همان استان باشند. حالا ممکن است بعضی از این رشته‌ها در یک دانشگاه مادر و بعضی دیگر در دانشگاه وابسته ارائه شوند و اسم آن دانشگاه هم باقی بماند. برای مثال، دانشگاه آمل ممکن است به دانشگاه استان و مرکز استان ملحق شود، اما بودجه‌اش مستقل باشد و به رشته‌هایی بپردازد که برای مثال، در جای دیگری تکرار نشده‌اند و نیازهای منطقه و کشور را در حوزه تخصصی خود برطرف می‌کنند. بنابراین، آمایش با کارآمدی هم ارتباط دارد.
در اجرای آمایش آموزش عالی موفق نبوده‌ایم
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی ادامه داد: حالا آیا ما در این حوزه موفق بوده‌ایم؟ نه. چرا؟ یکی از دلایل، فشار نمایندگان و مسئولان آن شهر است. به هر حال، می‌گویند مردم انتظار داشتند این دانشگاه رشد پیدا کند؛ حالا شما آن را ادغام کرده‌اید، یعنی به دانشگاه دیگری ملحق کرده‌اید یا حذفش کرده‌اید. یکی از علت‌های ناموفقیت در اجرای آمایش، به مسئله حکمرانی مربوط می‌شود. در نظریه‌های حکمرانی بحثی مطرح است مبنی بر اینکه وقتی به سیاست یا قانون می‌رسید، تا زمانی که درباره آن گفتمان‌سازی نکرده‌اید، آن را اجرا نکنید. حالا وقتی این کار انجام نمی‌شود، نتیجه موفقیت‌آمیز نخواهد بود.
وزارت علوم برخی تصمیم‌ها را برای دور ماندن از فشارها به شورا واگذار می‌کند
وی ادامه داد: وزارت علوم با کارشناسان خود می‌نشیند و به جمع‌بندی می‌رسد. خب، خودشان هم باید آن را تصویب کنند، اما می‌گویند آن را به شورا ببریم تا شورا تصویب کند و دیگر کسی نتواند حرفی بزند. خیلی جالب است؛ می‌گویند چرا شورا وارد تأیید رئیس دانشگاه می‌شود؟ یا می‌گویند وزیر رئیس دانشگاه را انتخاب نمی‌کند، بلکه پیشنهاد می‌دهد و شورا تأیید می‌کند. چرا شورا تأیید نکند؟ کلاً اختیار را به وزیر بدهد. خب، خیلی خوب؛ انتخاب رئیس دانشگاه کاملاً در اختیار وزیر باشد، اما چرا موضوع آمایش را به شورا می‌آورید تا تصویب کند؟ انتخاب رئیس دانشگاه هم دردسر دارد.
ضعف گفتمان‌سازی؛ یکی از دلایل ناکامی در اجرای آمایش
حجت الاسلام خسروپناه افزود: برای اینکه در یک استان، سه یا چهار نماینده وجود دارند که هرکدام یک نامزد برای ریاست دانشگاه معرفی می‌کنند و این وزیر بیچاره گرفتار می‌شود. وقتی شورا مصوبه‌ای را تصویب می‌کند، این گرفتاری کمتر می‌شود. البته شورا معمولاً همراهی می‌کند و اگر مراجع ثلاث تأیید کنند، طبیعتاً همراهی خواهد کرد.
می‌خواهم این را عرض کنم که ما در بحث آمایش، از وزارت علوم انتظار داریم تا حدی گفتمان‌سازی و راهبری این موضوع را انجام دهد؛ برای مثال، با مسئولان استان جلساتی برگزار کند.
آمایش آموزش عالی با چالش‌های جدی روبه‌روست
وی خاطرنشان کرد: برای نمونه، درباره یک واحد دانشگاهی که ملحق شده بود، گزارشی ارائه کردند. من گزارش را شنیدم و دیدم با توجه به نقشی که خیرین دارند، این دانشگاه در یکی دو سال آینده هم از نظر امکانات و ظرفیت رشد پیدا می‌کند و هم از نظر تعداد اعضای هیئت علمی و دانشجویان توسعه می‌یابد. خب، به نظر شما چنین دانشگاهی باید ملحق شود یا باید کمک کنیم رشد پیدا کند؟ یا بگوییم اکنون ملحق شود تا بعداً اجازه دهیم رشد هم پیدا کند؟
وی افزود: بنابراین، عزیزان، مسئله آمایش با چالش‌های جدی روبه‌روست و ما هم قبول داریم که این سیاست آن‌گونه که باید، اجرا نشده است.