ایران پرسمان - ایسنا / پژوهشگران با طراحی یک حسگر الکتروشیمیایی کوچک که در انتهای لوله بینی ـ معده‌ای تعبیه می‌شود، امکان پایش پیوسته اسیدیته معده را فراهم کرده‌اند؛ فناوری‌ای که در صورت تأیید در مطالعات بالینی می‌تواند به پزشکان در ارزیابی دقیق‌تر وضعیت بیماران بستری در بخش مراقبت‌های ویژه و تنظیم داروهای کاهنده اسید معده کمک کند.
اختلال عملکرد دستگاه گوارش یکی از مشکلاتی است که در بیماران بستری در بخش مراقبت‌های ویژه دیده می‌شود. در این بیماران، عواملی مانند ناپایداری وضعیت گردش خون، شوک و التهاب شدید می‌توانند خون‌رسانی به دستگاه گوارش و عملکرد طبیعی مخاط معده را تحت تأثیر قرار دهند. در نتیجه، میزان اسیدیته محتویات معده ممکن است تغییر کند.
این تغییرات به دلیل این‌که با آسیب‌های مخاطی معده و احتمال بروز خونریزی گوارشی ارتباط دارد، مهم است. به همین دلیل، پیشگیری از زخم‌های استرسی و خونریزی گوارشی در بیماران بدحال اهمیت دارد و داروهایی برای کاهش ترشح اسید تجویز می‌شوند. با این حال، استفاده از این داروها نیز بدون ملاحظه نیست. نگرانی‌هایی درباره پیامدهای احتمالی مهار بیش از اندازه اسید معده، از جمله ارتباط آن با ذات‌الریه مرتبط با دستگاه تهویه مکانیکی و عفونت‌های باکتریایی وجود دارد. بنابراین، یکی از چالش‌های درمانی در این بیماران، ایجاد تعادل میان پیشگیری از خونریزی گوارشی و پرهیز از مصرف غیرضروری داروهای کاهنده اسید است.
در حال حاضر، ارزیابی اسیدیته معده معمولاً با نمونه‌گیری از محتویات معده و استفاده از کاغذهای سنجش pH انجام می‌شود. این روش‌ها تنها تصویری از وضعیت معده در یک مقطع زمانی ارائه می‌کنند و ممکن است تغییرات کوتاه‌مدت اسیدیته را نشان ندهند. از سوی دیگر، عواملی مانند تغذیه از راه لوله، داروهای مصرفی و تغییر وضعیت عمومی بیمار می‌توانند در طول زمان بر میزان اسیدیته معده اثر بگذارند.
۱۲ پژوهشگر از دانشگاه علوم پزشکی تهران، دانشگاه تهران، دانشگاه یورک کانادا و دانشگاه سملوایز انجام شده حسگری طراحی شده که در نوک لوله معمولی معده تعبیه می‌شود و می‌تواند اسیدیته معده را به صورت مداوم پایش می‌کند. راهکار ارائه‌شده در این پژوهش، ساخت یک حسگر الکتروشیمیایی کوچک و قرار دادن آن در قسمت انتهایی لوله بینی ـ معده‌ای است. این لوله در مراقبت‌های معمول بیماران برای دسترسی به معده، تغذیه یا تخلیه محتویات آن استفاده می‌شود.
این حسگر از دو الکترود تشکیل شده است که در معرض محتویات معده قرار می‌گیرند و تغییرات اسیدیته را از طریق تغییر پتانسیل الکتریکی ثبت می‌کنند. سیگنال‌های تولیدشده از طریق سیم‌های عایق و زیست‌سازگار به یک واحد اندازه‌گیری خارجی منتقل می‌شوند و سپس اطلاعات به‌صورت بی‌سیم و از طریق بلوتوث به یک نرم‌افزار تلفن همراه ارسال می‌شود. به این ترتیب به‌جای آنکه برای هر بار اندازه‌گیری به نمونه‌گیری جداگانه از محتویات معده نیاز باشد، دستگاه می‌تواند تغییرات اسیدیته را به‌صورت پیوسته ثبت و نمایش دهد.
نکته مهم در طراحی این فناوری آن است که پژوهشگران تلاش کرده‌اند ابعاد، انعطاف‌پذیری و ویژگی‌های مکانیکی لوله را مشابه نمونه‌های معمول موجود در مراکز درمانی حفظ کنند. همچنین، عملکرد حسگر در تماس مستقیم با محتویات معده و هنگام تخلیه فعال این محتویات بررسی شده است؛ بدون آنکه عملکرد اصلی لوله مختل شود یا نیاز به تغییر در شیوه قرار دادن آن وجود داشته باشد.
اهمیت احتمالی این فناوری تنها به اندازه‌گیری سریع‌تر pH معده محدود نیست. هدف بلندمدت آن، فراهم کردن اطلاعاتی است که بتواند تصمیم‌گیری پزشکان درباره تجویز داروهای کاهنده اسید را به وضعیت واقعی بیمار نزدیک‌تر کند.
در صورت موفقیت مطالعات بالینی آینده، پایش پیوسته می‌تواند به پزشکان کمک کند تشخیص دهند که آیا درمان تجویزشده به هدف مورد نظر رسیده است یا خیر و آیا ادامه یا افزایش داروهای کاهنده اسید ضرورت دارد. چنین اطلاعاتی همچنین ممکن است در شناسایی بیمارانی که امکان کاهش درمان در آن‌ها وجود دارد، کاربرد داشته باشد.
با وجود نتایج امیدوارکننده، فناوری هنوز در مرحله بررسی امکان‌پذیری فنی قرار دارد. آزمایش‌های انجام‌شده در محیط آزمایشگاهی و روی نمونه‌های خارج‌شده از بدن بیماران بوده‌اند و عملکرد دستگاه هنگام پایش مداوم در بدن بیمار هنوز ارزیابی نشده است. از سوی دیگر، در مرحله اعتبارسنجی نمونه‌های انسانی، کاغذ سنجش pH به‌عنوان روش مقایسه استفاده شده است؛ روشی که دقت محدودی دارد و نتیجه آن می‌تواند تحت تأثیر نحوه خواندن و تفسیر قرار گیرد. همچنین، تأثیر جداگانه برخی ترکیبات موجود در محتویات معده بر عملکرد حسگر به‌طور کامل بررسی نشده است.
پژوهشگران تأکید کرده‌اند که برای مشخص شدن دقت بالینی این فناوری، باید آن را در مطالعات آینده با الکترودهای شیشه‌ای آزمایشگاهی با دقت بالا مقایسه کرد و عملکرد بلندمدت، مقاومت در برابر تجمع مواد روی حسگر و پایداری آن در شرایط واقعی بدن را سنجید. دستاورد فعلی را باید اثبات امکان ساخت و عملکرد اولیه یک ابزار پایش مداوم دانست، نه فناوری که در حال حاضر اثربخشی آن در بهبود پیامدهای درمانی بیماران بستری در مراقبت‌های ویژه اثبات شده باشد.