ایران پرسمان - مدیر بنیاد بازی‌های رایانه‌ای گفت: داده‌نمای استریمرهای ایرانی، گامی است که تمامی ارکان کشور بتوانند نقش استریمرها را به‌عنوان ظرفیتی برای اقتصاد بازی و همچنین فرهنگ‌سازی به رسمیت بشناسند.
به گزارش خبرنگار مهر، آیین رونمایی از «نخستین داده‌نمای استریم صنعت بازی ایران با محوریت پلتفرم‌های بومی» با حضور محمد حاجی‌میرزایی، مدیر بنیاد ملی بازی‌های رایانه‌ای، محمدعلی امینی، نماینده مرکز داده‌کاوی نمافر، فرزانه شریفی، معاون پژوهش بنیاد ملی بازی‌های رایانه‌ای شنبه ۲۳ آبان در بنیاد ملی بازی‌های رایانه‌ای برگزار شد.
محمد حاجی‌میرزایی، مدیر بنیاد ملی بازی‌های رایانه‌ای، درباره اهمیت نقش استریمرها در زنجیره ارزش بازی‌های ویدیویی گفت: امسال نقش استریمرها در زنجیره ارزش بازی‌های ویدیویی برای ما جدی‌تر از گذشته مورد توجه قرار گرفته است. تلاش ما بر این است که این نقش را که تاکنون کمتر از میزان واقعی آن دیده شده، جدی‌تر بگیریم و برای به‌رسمیت‌شناختن آن، شناسایی مشکلات و اتصال بهتر آن به زنجیره ارزش بازی‌های ویدیویی، سیاست‌هایی در سطح کشور تدوین کنیم.
حاجی‌میرزایی افزود: نخستین گام در این مسیر، شناخت دقیق افرادی است که درباره آن‌ها صحبت می‌کنیم؛ اینکه چه گروه‌های سنی دارند، چه سهمی از جامعه را تشکیل می‌دهند، چه تعداد مخاطب دارند، چه فعالیت‌هایی انجام می‌دهند، چند نفر هستند و در چه رسانه‌ها و پلتفرم‌هایی محتوا تولید می‌کنند. زمانی که داده‌های دقیق در اختیار داشته باشیم، سیاست‌گذاری معنای جدی‌تری پیدا می‌کند و می‌توانیم میزان اثرگذاری سیاست‌ها را نیز بسنجیم متوجه شویم که پس از اجرای یک سیاست مشخص، چه تغییراتی در این حوزه اتفاق افتاده است.
مدیر بنیاد ملی بازی‌های رایانه‌ای با اشاره به داده‌نمای استریمرهای گیم ایرانی مبتنی بر پلتفرم آپارات گفت: فاز نخست جمع‌آوری داده‌ها، همین گزارشی است که امروز دوستان ارائه می‌کنند. تمرکز این گزارش بر پلتفرم‌های بومی است. البته می‌دانیم که تعدادی از استریمرها در پلتفرم‌های غیربومی نیز مشغول تولید محتوا هستند که در فازهای بعدی به این پژوهش اضافه خواهند شد. بنابراین، آماری که در حال حاضر ارائه می‌شود، آمار کامل استریمرهای ایران نیست، بلکه مربوط به بخشی از استریمرهایی است که در پلتفرم‌های بومی فعالیت می‌کنند. توضیحات دقیق‌تر درباره این آمار را دوستان ارائه خواهند کرد.
او ادامه داد: این پژوهش ۷ هزار و ۴۷۵ استریمر را دربرمی‌گیرد که در مجموع حدود ۳۲ میلیون دنبال‌کننده دارند. ویدئوهای تولیدشده توسط این استریمرها که تعداد آن‌ها به حدود ۵۱۲ هزار ویدئو می‌رسد، در این پژوهش به‌صورت تمام‌شماری بررسی شدند و در مجموع ۱۲.۸ میلیارد بازدید داشتند.
حاجی‌میرزایی با اشاره به قابلیت‌های داشبورد زنده این پژوهش بیان کرد: این آمار و ارقام در داشبوردی ارائه شدند که در حال حاضر به‌صورت زنده در دسترس است و هر نیم ساعت یک‌بار، بر اساس رفتار استریمرها و بینندگان، به‌روزرسانی می‌شود. این داده‌ها در گام نخست به ما نشان می‌دهند که با یک رسانه بسیار بزرگ مواجه هستیم؛ رسانه‌ای که تعداد مخاطبان آن بسیار بیشتر از چیزی است که حتی خودمان تصور می‌کردیم. میزان بازدیدها و تعداد افرادی که در این حوزه مشغول تولید محتوا هستند، اعداد و ارقام قابل‌توجهی را نشان می‌دهد.
مدیر بنیاد ملی بازی‌های رایانه‌ای تصریح کرد: رصد این حوزه و ارائه اطلاعات دقیق درباره آن، نخستین گام برای آن است که تمامی ارکان کشور بتوانند نقش استریمرها را به‌عنوان ظرفیتی ارزشمند برای اقتصاد بازی، فرهنگ‌سازی و همچنین پیشگیری از آسیب‌های اجتماعی به رسمیت بشناسند و از این ظرفیت به شکل جدی‌تری استفاده کنند.
او در ادامه با تأکید بر ضرورت توجه به دغدغه‌های فعالان این حوزه گفت: طبیعتاً نخستین اقدامی که پس از این مرحله باید انجام شود، شنیدن صحبت‌ها و دغدغه‌های استریمرهاست تا ببینیم ما به‌عنوان متولی حوزه بازی‌های ویدیویی در کشور، چه اقداماتی می‌توانیم برای آن‌ها انجام دهیم.
حاجی‌میرزایی درباره ویژگی‌های این پژوهش توضیح داد: پژوهشی که امروز ارائه می‌شود، در قالب یک داشبورد زنده طراحی شده و نخستین داشبورد زنده مجموعه بنیاد ملی بازی‌های رایانه‌ای در این حوزه محسوب می‌شود. این داشبورد امکان رصد زنده تغییرات و تحولات این حوزه را فراهم می‌کند. این کار به همت دوستان ما در نمافر و همچنین دایرکت، به‌عنوان بخش پژوهش بنیاد ملی بازی‌های رایانه‌ای، انجام شده است.
مدیر بنیاد ملی افزود: همان‌طور که در ابتدای صحبت‌هایم اشاره کردم، در مراحل بعدی قرار است پلتفرم‌های غیربومی نیز به این مجموعه اضافه شوند تا بتوانیم داده‌نمای جامع‌تری از استریمرهای ایرانی، مخاطبان، موضوعات فعالیت، دغدغه‌ها و شیوه تولید محتوای آن‌ها داشته باشیم. همچنین بتوانیم بررسی کنیم که چه تعداد از آن‌ها به‌صورت جدی فعالیت می‌کنند و مخاطبانشان به چه شکل و در چه قالب‌هایی از محتوای تولیدشده استفاده می‌کنند.
مدیر بنیاد ملی بازی‌های رایانه‌ای ادامه داد: تیم تعداد استریمرها بسیار زیاد است و چند استریمر شاخص را می‌شناختیم که هرکدام چند میلیون مخاطب داشتند. گاهی ممکن بود یکی از این افراد در یک رویداد حضور پیدا کند و به دلیل داشتن طرفداران بسیار زیاد و متنوع، فضای آن رویداد را تحت تأثیر قرار دهد. اما این پژوهش نخستین تجربه‌ای است که در آن اطلاعات این حوزه به‌صورت تمام‌شماری گردآوری می‌شود.
او در پایان بیان کرد: این روش با پیمایش، نظرسنجی یا بررسی داده‌های مبتنی بر نمونه‌گیری تفاوت دارد و امکان شناخت دقیق‌تری از وضعیت موجود را فراهم می‌کند. تلاش ما این است که در تمام بخش‌های زنجیره ارزش بازی‌های ویدیویی به چنین سطحی از آمار و اطلاعات دقیق و تمام‌شماری برسیم. این مسیر از حوزه استریمرها آغاز شده است.
داده‌نمای استریمرها، ابزاری برای شناخت عمیق‌تر دنیای استریمینگ‌های ایرانی
محمدعلی امینی، نماینده مرکز داده‌کاوی نمافر، درباره منابع داده‌ای و نحوه جمع‌آوری اطلاعات این پژوهش گفت: سه نوع منبع داده‌ای داریم. نوع اول، داده‌های ثبتی هستند. نوع دوم، داده‌های پیمایشی هستند که با تأخیر انجام می‌شوند و مراکز مختلف پیمایشی، این بررسی‌ها را انجام می‌دهند. نوع سوم، داده‌هایی هستند که در فضای مجازی وجود دارند و در دسترس همه هستند، اما جمع‌آوری آن‌ها به برنامه‌ریزی و تخصص نیاز دارد.
امینی ادامه داد: داده‌های ثبتی و داده‌های پیمایشی، معمولاً با تأخیر ارائه می‌شوند. داده‌های پیمایشی بر اساس یک نمونه آماری جمع‌آوری می‌شوند و مراکز مختلف، نمونه‌ها و گزارش‌هایی را از این جهت ارائه می‌کنند. بنیاد ملی بازی‌های رایانه‌ای نیز گزارش نهایی خود را در قالب یک نمونه آماری ارائه می‌کند که این گزارش هر دو سال یک‌بار انجام می‌شود.
نماینده مرکز نمافر بیان کرد: در این زمینه، دانش برنامه‌نویسی و دانش تخصصی اهمیت دارد. عملاً زمانی این اتفاق امکان‌پذیر می‌شود که داده‌ها وجود داشته باشند و مشخصات آن‌ها جمع‌آوری شده باشد تا بتوان اطلاعات دقیق را ارائه کرد.
او با اشاره به آغاز بررسی داده‌های آپارات گفت: در این پژوهش، کار را از آپارات شروع کردیم. از ۱۱ تیرماه این اتفاق رقم خورد و از آن زمان، به‌صورت ساعتی داده‌های مختلفی دریافت کردیم. این روند ادامه داشت تا اینکه در نقطه‌ای، تقریباً در اواخر مردادماه، اصطلاحاً به یک خط افقی رسیدیم؛ یعنی از آن زمان به بعد، ثبت‌نامی‌های این حوزه را داریم که به مجموعه اطلاعات اضافه می‌شوند.
امینی افزود: شاید بخشی از اطلاعات را در اختیار نداشته باشیم، اما همین اطلاعات می‌تواند تا حدود ۹۰ درصد به ما کمک کند تا متوجه شویم با چه فضای رسانه‌ای بزرگی مواجه هستیم و این فضا تا چه اندازه مؤثر است. فعالیت این عزیزان به‌صورت زنده انجام می‌شود و اطلاعات جدیدی به‌صورت مستمر در اختیار ما قرار می‌گیرد.
امینی ادامه داد: در گام نخست، قرار است این اطلاعات به مجموعه داده‌های ما اضافه شود و در مراحل بعدی نیز اطلاعات بیشتری از این حوزه جمع‌آوری خواهد شد. در حال حاضر، کار در این زمینه آغاز شده است و می‌توانیم داده‌های مفصل‌تری درباره این عزیزان داشته باشیم.
او با اشاره به قابلیت‌های داشبورد زنده گفت: این داشبورد به ما کمک می‌کند تغییرات و اتفاقات را در لحظه ببینیم؛ اینکه آیا اتفاقی در این حوزه رخ داده است یا نه و میزان آن چقدر بوده است. این اطلاعات می‌تواند به ما کمک کند تا شناخت دقیق‌تری از وضعیت موجود داشته باشیم.
نماینده مرکز داده‌کاوی نمافر تصریح کرد: این داشبورد زنده، به نظر من، یک رویکرد جدید است که می‌تواند در تحلیل‌های ما کمک‌کننده باشد. همچنین می‌توانیم از فرصتی که این عزیزان در اختیار صنعت بازی قرار می‌دهند، استفاده کنیم و اطلاعات بیشتری درباره این بخش از صنعت داشته باشیم.
امینی در پایان با اشاره به اهمیت داده‌ها در این پژوهش گفت: مسئله داده‌ها در این حوزه اهمیت زیادی دارد و این اطلاعات می‌تواند به تحلیل بهتر وضعیت استریمرها و استفاده از ظرفیت آن‌ها در صنعت بازی کمک کند. داشبورد زنده نیز این امکان را فراهم می‌کند که تغییرات و اتفاقات این حوزه را در لحظه بررسی کنیم.
ماینکرفت، در صدر بازی‌های محبوب استریمرهای ایرانی
فرزانه شریفی، معاون پژوهش بنیاد ملی بازی‌های رایانه‌ای، در نشست خبری معرفی داده‌نمای استریمرهای ایرانی، با تشریح جزئیات آماری این پژوهش، درباره نتایج بررسی جامعه استریمرهای فعال در آپارات گفت: این داشبورد در درجه نخست به ایجاد شفافیت آماری کمک می‌کند. آنچه در این مرحله انجام داده‌ایم، نوعی تمام‌شماری از جامعه استریمرهاست؛ البته باید میان بخش‌های مختلف این جامعه تفکیک قائل شویم. در فاز نخست، جامعه استریمرهای فعال در پلتفرم آپارات مورد بررسی قرار گرفته است.
شریفی ادامه داد: در مجموع، ۹۷۷ کانال در بخش اسکرین آپارات و ۷ هزار و ۴۷۵ استریمر گیم در این پلتفرم شناسایی شده‌اند. این تعداد تقریباً بیش از ۸۰ درصد جامعه مورد بررسی را تشکیل می‌دهد. این استریمرها در مجموع حدود ۳۲ میلیون دنبال‌کننده دارند و تاکنون حدود ۱۲.۸ میلیارد بازدید برای محتوای آن‌ها ثبت شده است. همچنین از ابتدای آغاز فعالیت این پژوهش تا ۲۱ آبان، در مجموع ۵۱۲ هزار ویدئو مورد بررسی قرار گرفته است.
معاون پژوهش بنیاد ملی بازی‌های رایانه‌ای با اشاره به بازی‌های محبوب در میان استریمرها بیان کرد: بازی‌هایی مانند ماینکرفت، کال آو دیوتی و جی‌تی‌ای از جمله بازی‌های مورد توجه استریمرها هستند؛ اما رشد روبلاکس نسبت به سایر بازی‌ها بسیار چشمگیر بوده و این بازی در صدر بازی‌های محبوب قرار گرفته است.
او اضافه کرد: به‌طور میانگین، گاهی تا ۱۰۰ استریمر جدید در این حوزه ثبت می‌شوند. همین امروز، پیش از آغاز این برنامه، داشبورد جامعه استریمرهای بنیاد را بررسی کردیم و متوجه شدیم که از ۲۱ آبان تا امروز، حدود ۱۰۰ استریمر دیگر به این مجموعه اضافه شدند. بنابراین، در حال حاضر تعداد استریمرهای شناسایی‌شده از ۷ هزار و ۵۰۰ نفر نیز فراتر رفته است.
شریفی با اشاره به نخستین تیپ‌شناسی انجام‌شده از جامعه استریمرها گفت: ما برای نخستین بار یک تیپ‌شناسی از جامعه استریمرها انجام دادیم. این تیپ‌شناسی در شش دسته‌بندی صورت گرفته که با دسته‌بندی خود آپارات متفاوت است. ما بر اساس شاخص‌های آماری مختلف، از جمله تعداد بازدید، تعداد دنبال‌کنندگان و میزان بازدید ویدئوها، ترکیبی از این شاخص‌ها را به دست آوردیم و بر اساس آن، جامعه استریمرها را در شش گروه دسته‌بندی کردیم.
او افزود: این شش گروه شامل «ستاره»، «حرفه‌ای»، «کارخانه محتوا»، «پرتعامل»، «نیمه‌حرفه‌ای» و «تازه‌وارد» هستند. این نام‌گذاری توسط مجموعه پژوهش انجام شده و لزوماً دسته‌بندی ثابتی نیست؛ چراکه با توجه به تحولات این جامعه که بسیار زنده و پویاست، ممکن است در آینده تغییراتی در آن ایجاد شود.
معاون پژوهش بنیاد ملی بازی‌های رایانه‌ای درباره ویژگی این گروه‌ها توضیح داد: گروه ستاره، پرمخاطب‌ترین و فعال‌ترین استریمرها را شامل می‌شود که بیش از ۱۰۰ هزار دنبال‌کننده دارند. گروه حرفه‌ای نیز شامل استریمرهایی است که بیش از ۱۰ هزار دنبال‌کننده دارند. سایر گروه‌ها نیز بر اساس شاخص‌های آماری و میزان فعالیت، در دسته‌بندی‌های مربوط به خود قرار می‌گیرند.
شریفی با اشاره به تمرکز بازدیدها در میان استریمرهای پرمخاطب گفت: یکی از نکات بسیار جالبی که در این بررسی به دست آوردیم، این است که از مجموع ۱۲.۸ میلیارد بازدید ثبت‌شده در آپارات، بیش از ۸۷ درصد بازدیدها متعلق به یک درصد استریمرهاست. این یک درصد، حدود ۷۴ کانال را شامل می‌شود. این ۷۴ کانال به‌تنهایی ۴۴ درصد دنبال‌کنندگان جامعه مورد بررسی را در اختیار دارند و ۸۷ درصد کل بازدیدها نیز به محتوای آن‌ها اختصاص دارد.
او ادامه داد: در مقابل، گروه استریمرهای تازه‌وارد، تعداد ویدئوهای کمتری تولید می‌کنند و سهم بسیار کمتری از بازدیدها دارند. این تفاوت نشان می‌دهد که بخش قابل‌توجهی از بازدیدهای این حوزه در اختیار تعداد محدودی از استریمرهای پرمخاطب قرار دارد.
معاون پژوهش بنیاد ملی بازی‌های رایانه‌ای با اشاره به یافته‌های مربوط به سلیقه استریمرها و مخاطبانشان گفت: یکی از نکات جالبی که در بررسی ذائقه استریمرها و مخاطبان آن‌ها به دست آوردیم، این است که بسیاری از استریمرها و مخاطبانشان به ویدئوهای چالشی علاقه بیشتری دارند و این نوع محتوا را بیشتر از ویدئوهایی که صرفاً گیم‌پلی ساده یک بازی را نمایش می‌دهند، دنبال می‌کنند.
او افزود: آنچه مشخص است، این است که بخش قابل‌توجهی از استریمرهای ما را نوجوانان و نسل z تشکیل می‌دهند. برخلاف تصور عمومی که ممکن است بازی‌های اکشن را در صدر علایق این گروه قرار دهد، اتفاقاً بازی‌های استراتژیک نیز در میان بازی‌های مورد توجه و استفاده آن‌ها جایگاه قابل‌توجهی دارند.
شریفی درباره وضعیت استریمرهای تازه‌کار و کانال‌های کوچک‌تر بیان کرد: یکی دیگر از نکاتی که در بررسی استریمرهای تازه‌کار و کانال‌های کوچک‌تر متوجه شدیم، این است که ۶۲ درصد از جامعه حدوداً ۷۴۰۰ کانالی مورد بررسی را استریمرهای تشریفی درباره وضعیت استریمرهای تازه‌کار و کانال‌های کوچک‌تر بیان کرد: یکی دیگر از نکاتی که در بررسی استریمرهای تازه‌کار و کانال‌های کوچک‌تر متوجه شدیم، این است که ۶۲ درصد از جامعه حدوداً ۷۴۰۰ کانالی مورد بررسی را استریمرهای تازه‌کار تشکیل می‌دهند. ماینکرفت نیز بازی اصلی ۴۱.۳ درصد از استریمرهاست. به نظر می‌رسد استریمرهای تازه‌کار عمدتاً فعالیت خود را با بازی ماینکرفت آغاز می‌کنند و حجم محتوای تولیدشده درباره این بازی نیز قابل‌توجه است.
او ادامه داد: پس از روبلاکس، بازی ایرانی «پسرخوانده» نیز از بازی‌های نوظهوری است که در میان استریمرها مورد توجه قرار گرفته است. این بازی پس از سال ۱۴۰۳ با استقبال قابل‌توجهی در میان استریمرها مواجه شده است.
معاون پژوهش بنیاد ملی بازی‌های رایانه‌ای با اشاره به روند ورود استریمرها به پلتفرم آپارات گفت: بالاترین نرخ ورود و ثبت‌نام استریمرها در پلتفرم آپارات مربوط به سال ۱۴۰۲ بوده و پس از آن، سال ۱۴۰۱ قرار دارد. اگر بخواهیم روند فعالیت استریمرها را در سال‌های گذشته بررسی کنیم، باید اشاره کنیم که نخستین استریمرها حدود سال‌های ۱۳۹۴ و ۱۳۹۵ فعالیت خود را در پلتفرم آپارات آغاز کرده‌اند؛ اما اوج ورود و رشد این فعالیت در سال ۱۴۰۲ اتفاق افتاده است.
شریفی در ادامه به آمار پخش زنده استریمرها اشاره کرد و گفت: از نظر ترافیک بازی و پخش زنده، در ۲۰ آبان، یعنی هفته گذشته، به رکورد قابل‌توجهی رسیدیم. در این روز، ۲۷۷ استریمر به‌صورت هم‌زمان پخش زنده داشتند که این عدد در مقایسه با تمام دوره‌های گذشته قابل‌توجه است. همچنین ساعت ۲۲، یعنی ساعت ۱۰ شب، بیشترین زمان بازدید و فعالیت استریمینگ محسوب می‌شود.
او افزود: اگر کل سال جاری را در نظر بگیریم، در ۱۴ مرداد امسال بالاترین میزان پخش زنده هم‌زمان ثبت شده است؛ به‌طوری‌که حدود ۳۰۰ استریمر به‌صورت هم‌زمان در حال پخش زنده بودند.
معاون پژوهش بنیاد ملی بازی‌های رایانه‌ای با اشاره به محدودیت‌های اطلاعات موجود درباره ویژگی‌های جمعیت‌شناختی استریمرها تصریح کرد: ما هنوز داده دقیقی درباره سن استریمرها در اختیار نداریم. البته اطلاعاتی درباره جنسیت آن‌ها تا حدودی قابل استخراج است و این موضوع نیز در حال بررسی و پایش قرار دارد. با وجود این، با توجه به اطلاعات موجود و به‌صورت تقریبی می‌توان گفت که استریمرهای پسر و نوجوانان پسر سهم بیشتری در این جامعه آماری دارند.
شریفی درباره میزان استقبال استریمرهای پرمخاطب از پخش زنده گفت: برخلاف تصور عمومی، پخش زنده یا لایو در میان ۷۴ کانال پرمخاطب آپارات چندان مورد توجه نیست. این کانال‌ها علاقه کمتری به انتشار ویدئوهای زنده دارند و عمدتاً محتوای از پیش ضبط‌شده منتشر می‌کنند. در واقع، پخش زنده و ارائه جریان محتوایی به‌صورت هم‌زمان، بیشتر مورد توجه استریمرهای رده میانی قرار دارد.
او در ادامه درباره ژانرها و موضوعات مورد علاقه مخاطبان استریم بیان کرد: در دسته‌بندی کلی ژانرها و موضوعات، به نظر می‌رسد بازی‌هایی که محتوای چالشی و ترسناک دارند، بیشتر مورد توجه قرار می‌گیرند. همچنین اگر استریمر بتواند موضوعات و محتوای جانبی بیشتری به ویدئوهای خود اضافه کند، احتمالاً مخاطبان بیشتری جذب خواهد کرد.
معاون پژوهش بنیاد ملی بازی‌های رایانه‌ای افزود: یکی دیگر از موضوعاتی که مورد توجه استریمرها و مخاطبان قرار دارد، تریلر بازی‌هاست. برای مثال، در حال حاضر انتشار تریلرهای بازی جی‌تی‌ای ۶ و صحبت و تحلیل درباره آن‌ها با استقبال زیادی مواجه شده است. موضوع آموزش نیز یکی دیگر از محورهای محتوایی است، اما در صدر موضوعات مورد علاقه مخاطبان استریم قرار نمی‌گیرد.
شریفی در پایان با اشاره به بازی‌های مورد علاقه استریمرهای محبوب ایرانی گفت: استریمرهای محبوب ایرانی بیشتر در حوزه بازی‌های ماینکرفت و روبلاکس فعالیت می‌کنند. همچنین بیشترین میزان بازدید و دنبال‌کننده به یک استریمر مرد تعلق دارد که یک میلیون و ۵۷۲ هزار دنبال‌کننده دارد و تمرکز اصلی محتوای او بر بازی است.