ایران پرسمان - نویسنده «تنهاترین دختر جهان» با تأکید بر اینکه مقاومت تنها به حضور در میدان نبرد محدود نمیشود گفت: نوجوانان با شجاعت و خلاقیت میتوانند در مسیر مقاومت و دفاع از هویت خود نقشآفرین باشند.
خبرگزاری مهر، گروه فرهنگ و ادب، زهرا اسکندری: جنگ، پیش از آنکه سرزمینها را ویران کند، زندگی آدمها را تغییر میدهد؛ بهویژه کودکانی که در میانه آوارها و فقدانها، ناچارند زودتر از سن خود با واقعیتهای تلخ جهان روبهرو شوند. فلسطین، سرزمینی که سالهاست کودکانش طعم جنگ، آوارگی و جدایی را چشیدهاند، بستر روایتهای بسیاری از مقاومت و امید بوده است.
رمان «تنهاترین دختر جهان» نوشته مریم کوثری هنرمند که به تازگی از سوی انتشارات ۲۷ بعثت منتشر شده است، داستان دختری را روایت میکند که پس از از دست دادن پدر و مادرش در جنگ، قدرت تکلم خود را از دست داده و در کنار مادربزرگش زندگی میکند. دختری تنها که در مواجهه با اشغال و خشونت، بهجای تسلیم شدن، تصمیم میگیرد برای خانه و سرزمینش کاری انجام دهد.
این اثر با تلفیق واقعیتهای تلخ جنگ و عناصر خیالانگیز، روایتی متفاوت از مقاومت را پیش روی مخاطب قرار میدهد. حضور موجودی ماورایی که تنها دختر قادر به دیدن اوست، به داستان رنگوبویی رازآلود بخشیده و در کنار مفاهیمی چون شجاعت، هویت، دوستی و امید، جهانی داستانی خلق کرده است.
«تنهاترین دختر جهان» روایتی از ایستادگی در برابر ظلم است؛ روایتی که یادآوری میکند برای قهرمان بودن، همیشه به قدرتی بزرگ نیاز نیست و گاهی اراده یک کودک میتواند معنای تازهای به مقاومت ببخشد. در همین راستا، با مریم کوثری هنرمند، نویسنده این اثر، به گفتگو پرداختیم.
* یهدا پس از بمباران و از دست دادن پدر و مادرش دچار لکنت زبان میشود و در ادامه داستان نیز با فقدان دوستش زهرا روبهروست. چرا برای قهرمان داستان، چنین زخمهای عاطفی و روانی متعددی در نظر گرفتید؟ قرار است مخاطب از مسیر زندگی یحتا چه تصویری از تأثیر جنگ بر کودکان فلسطینی به دست بیاورد؟
زمانی که تصمیم گرفتم داستانی درباره کودکان فلسطینی بنویسم، نمیخواستم صرفاً به ویرانی ساختمانها و بمبارانها بپردازم و تنها اتفاقات بیرونی جنگ را روایت کنم؛ چراکه به باور من، یکی از عمیقترین و ماندگارترین پیامدهای جنگ، زخمهایی است که بر روح و روان کودکان باقی میگذارد. زخمهایی که شاید در تصاویر خبری و قاب دوربینها دیده نشوند، اما سالها با آن کودکان زندگی میکنند.
«یهدا» در داستان من نماینده بخشی از کودکان فلسطینی است که جنگ، پیش از آنکه فرصت کودکی کردن به آنها بدهد، با مفاهیمی همچون مرگ، فقدان، ترس و تنهایی آشنایشان کرده است. از دست دادن پدر و مادر در سنین پایین، برای شخصیت داستان من صرفاً یک اتفاق تلخ نیست، بلکه تمام مناسبات او با جهان پیرامونش را تغییر داده و ترسی همیشگی را با او همراه کرده است. این ترس به لکنت زبان او منجر شده و به بخشی از زندگیاش تبدیل شده است. از سوی دیگر، از دست دادن دوستش نیز این زخم را عمیقتر کرده است.
من معتقدم شجاعت به معنای نترسیدن نیست؛ بلکه یعنی با وجود تمام ترسها و ضعفها، مسئولیت انتخابهایت را بپذیری و زمانی که دیگران به تو نیاز دارند، خودت را کنار نکشی
یهدا در این داستان نمادی از فلسطین و غزه است. میخواستم تنهایی و مظلومیت غزه را از خلال زخمهای عمیق این کودک به تصویر بکشم؛ زخمهایی که نشان میدهند چه اندازه به مردم این سرزمین ظلم شده و جهان در برابر رنج آنها چشمهای خود را بسته است. یهدا نماینده کوچکی از سرزمینی است که مردمش فقدانهای بزرگی را تجربه کردهاند. از دست دادن پدر و مادر و دوست، بستری برای نشان دادن عمق تلخی و ظلمی است که بر کودکان مظلوم فلسطینی روا داشته شده است.
در عین حال، میخواستم نوجوان مخاطب با دختری روبهرو شود که با وجود تمام آسیبهایی که تجربه کرده، همچنان میل به زندگی را در وجود خود حفظ کرده است؛ دختری که هنوز به دوستی و دوست داشته شدن باور دارد. به نظر من، نباید کودکان فلسطینی را صرفاً در قاب قربانیان جنگ ببینیم. آنها کودکانی هستند که با رویاها، ترسها، استعدادها و آرزوهایی طبیعی و انسانی به دنیا آمدهاند، اما جنگ بسیاری از فرصتهایی را که حق طبیعی آنهاست، از آنان دریغ کرده است.
* در این داستان، یهدا در ابتدا دختری ترسیده، منزوی و آسیبدیده است؛ اما در نهایت به کسی تبدیل میشود که در برابر دشمن میایستد. به نظر شما چه چیزی یک انسان را از موقعیت قربانی به موقعیت کنشگر و مقاوم میرساند؟
به نظر من، مقاومت همیشه از نقطه قدرت و شجاعت آغاز نمیشود و نمیتوان آن را صرفاً به ایستادگی افرادی محدود کرد که احساس قدرت و شجاعت میکنند. گاهی مقاومت دقیقاً از دل ترس، تنهایی و ناتوانی ظاهری یک فرد یا حتی یک جامعه شکل میگیرد.
یهدا در ابتدای داستان دختری است که از برقراری ارتباط با دیگران میترسد، اما بهتدریج و در جریان اتفاقاتی که برایش رخ میدهد، متوجه میشود نمیتواند همیشه پشت دیواری از ترسهایش پنهان بماند. آنچه باعث تغییر او میشود، تجربههایی است که به دست میآورد؛ دوستیهایی که شکل میگیرند، اعتمادی که به دوستان و اطرافیانش پیدا میکند و مسئولیتپذیری در مواجهه با موقعیتهایی که او را ناگزیر به انتخاب میکنند.

یهدا کمکم درمییابد برای محافظت از چیزهایی که دوستشان دارد، باید از انزوا و تنهایی خود بیرون بیاید. من معتقدم شجاعت به معنای نترسیدن نیست؛ بلکه یعنی با وجود تمام ترسها و ضعفها، مسئولیت انتخابهایت را بپذیری و زمانی که دیگران به تو نیاز دارند، خودت را کنار نکشی.
تحول شخصیت یهدا را نیز بر همین اساس طراحی کردم. او قرار نیست ناگهان به قهرمانی شکستناپذیر تبدیل شود؛ بلکه دختری است که با وجود تمام زخمها، تلخیها و اتفاقات دشواری که پشت سر گذاشته، توانایی ایستادگی و انتخاب کردن را در خود پیدا میکند.
* در بسیاری از آثار مرتبط با فلسطین، مقاومت با مبارزه نظامی و حضور در میدان جنگ تعریف میشود؛ اما شما دو نوجوان را در مرکز داستان قرار دادهاید که یکی با اراده و دیگری با علم و اختراع در مسیر دفاع از سرزمینش قرار میگیرد. آیا قصد داشتید تعریف گستردهتری از مقاومت ارائه دهید؟
بله یکی از دغدغههای اصلی من در نگارش این داستان، ارائه تصویری گسترده از مفهوم مقاومت بود. به نظر من، نمیتوان مقاومت را در یک تعریف محدود کرد یا آن را صرفاً به حضور در میدان نبرد تقلیل داد. مقاومت میتواند در حفظ هویت، ایستادگی بر سر باورها و اعتقادات، تلاش برای ادامه تحصیل و علمآموزی، خلاقیت، امید و حتی کوشش برای حفظ زندگی عادی معنا پیدا کند.
در این داستان تلاش کردم نوجوانان را از جایگاه شخصیتهایی که صرفاً در حال تحمل اتفاقات جنگ هستند، خارج کنم و به آنها نقشی فعال بدهم؛ شخصیتهایی که با اراده و شجاعت خود، مسیر داستان را پیش میبرند و مقاومتشان را به نمایش میگذارند. برای مثال، یک شخصیت با تکیه بر اراده و شجاعت خود ایستادگی میکند و شخصیتی دیگر با استفاده از ذهن خلاق و توانایی علمیاش، برای دفاع از خانه و سرزمین خود تلاش میکند.
موجودات ماورایی و اتفاقات غیرمنتظره به شکلگیری فضایی متفاوت و ماجراجویانه کمک میکنند و باعث میشوند مخاطب از ابتدا تا پایان داستان با روایت همراه بماند. عناصر فانتزی در پیشبرد روایت و همراه کردن مخاطب با داستان نقش مؤثری داشتند
برای من اهمیت داشت که مخاطب نوجوان امروز بداند تواناییهای او میتواند آیندهاش را بسازد و به حفظ جامعهاش کمک کند. نوجوان باید بداند که در جامعه خود نقش مهمی دارد و قهرمانان داستانها لزوماً نباید شبیه یکدیگر باشند. گاهی قهرمان کسی است که ایستادگی میکند و گاهی کسی که با تکیه بر فکر، هوش و دانش خود راه تازهای پیدا میکند.
میخواستم نشان دهم که مقاومت، پیش از آنکه یک اتفاق بیرونی باشد، نوعی نگرش و انتخاب درونی است؛ انتخابی که فرد بر اساس آن تصمیم میگیرد تسلیم نشود. همچنین پرداختن به موضوع ناامیدی و حفظ امید، از دیگر محورهایی بود که در این داستان برایم اهمیت داشت.
* آیا نگران نبودید که ترکیب موشکسازی نوجوانان، موجودات ماورایی و شکست نیروهای دشمن، داستان را از واقعگرایی دور کند؟ مرز میان خیالپردازی جذاب برای نوجوان و باورپذیری روایت را چگونه تعیین کردید؟
از ابتدا قصد نداشتم رمانی کاملاً واقعگرا درباره جنگ بنویسم. انتخاب قالب فانتزی و ماجراجویانه برای این داستان کاملاً آگاهانه بود؛ چراکه معتقدم ادبیات نوجوان ظرفیت بسیار خوبی برای پرداختن به موضوعات جدی از مسیر تخیل دارد. هنر رمان نوجوان این است که مفاهیم و موضوعاتی را که شاید مخاطب در نگاه نخست تمایلی به مواجهه با آنها نداشته باشد، در قالبی متناسب با ذائقه و سلیقه او ارائه کند.
در این رمان، واقعیت تلخ زندگی کودکان فلسطینی را در کنار عناصر خیالی و گاهی طنز قرار دادم. شخصیتهایی مانند موش سیاه، موجودات ماورایی و اتفاقات غیرمنتظره به شکلگیری فضایی متفاوت و ماجراجویانه کمک میکنند و باعث میشوند مخاطب از ابتدا تا پایان داستان با روایت همراه بماند. میخواستم داستان از همان ابتدا برای نوجوان جذابیت و کشش داشته باشد و مخاطب در مواجهه با موضوعات جدی آن، پسزده نشود. عناصر فانتزی در پیشبرد روایت و همراه کردن مخاطب با داستان نقش مؤثری داشتند.
البته برایم اهمیت داشت که خیالپردازی صرفاً بهانهای برای خلق اتفاقات عجیب و غریب نباشد. میخواستم عناصر فانتزی در پیشبرد داستان، تحول شخصیتها و انتقال مفاهیم به من کمک کنند. همچنین تلاش کردم با وجود تخیلی بودن روایت، داستان از منطق درونی و روابط علت و معلولی باورپذیری برخوردار باشد تا مخاطب بتواند اتفاقات آن را بپذیرد.
در بخش پایانی داستان نیز شخصیتهای نوجوان با تکیه بر خلاقیت و تواناییهای خود در برابر دشمن ایستادگی میکنند. با این حال، برای من مهمتر از چگونگی شکست دادن دشمن، رسیدن شخصیتها به این باور بود که نباید در برابر تهدید و ناامیدی تسلیم شوند. در واقع، اینکه آنها چگونه دشمن را شکست میدهند، به اندازه این موضوع اهمیت نداشت که تصمیم میگیرند تسلیم نشوند. میخواستم همین مفهوم را به مخاطب منتقل کنم که در دشوارترین شرایط نیز نباید امید و اراده خود را از دست داد.
* در این رمان، نوجوان فلسطینی فقط قربانی جنگ نیست؛ او اختراع میکند، تصمیم میگیرد، دوستی میکند و برای آیندهاش رؤیا دارد. چقدر برایتان مهم بود که مخاطب نوجوان ایرانی با وجوهی از زندگی کودکان فلسطینی آشنا شود که در اخبار و تصاویر جنگ کمتر دیده میشوند؟
این موضوع برای من اهمیت زیادی داشت؛ چراکه ما معمولاً کودکان و مردم فلسطین را از دریچه اخبار و تصاویری میبینیم که از بمبارانها و اتفاقات تلخ زندگی آنها منتشر میشود؛ درحالیکه پشت هرکدام از این تصاویر، یک زندگی انسانی جریان دارد. کودک فلسطینی نیز مانند تمام کودکان دیگر دنیا دوست دارد بازی کند، به مدرسه برود، دوستی پیدا کند، دوست داشته شود و برای آیندهاش رؤیا بسازد.
در شخصیت یهدا تلاش کردم همین ابعاد کمتر دیدهشده از زندگی کودکان فلسطینی را نشان دهم. یهدا با وجود تمام ترسها و آسیبهایی که تجربه کرده، دختری است که به گلها، حیوانات و دوستی علاقه دارد. ارتباط او با حیوانات، زندگی در کنار مادربزرگ و مواجهه با دوستان جدید، بخشهایی از جهان شخصی او را شکل میدهند؛ جهانی که مستقل از فضای جنگ، علایق و ویژگیهای خاص خودش را دارد. میخواستم نشان دهم که او نیز مانند هر کودک دیگری، مجموعهای از خواستهها، علاقهها و آرزوهایی دارد که حق طبیعی اوست.

همین مسئله درباره شخصیت نوجوان دیگری به نام عبدالرحمان نیز وجود دارد. او فوتبالیستی است که نیروهای صهیونیستی یک پایش را قطع کردهاند؛ اما با وجود این آسیب، همچنان فوتبال را دوست دارد و رؤیای فوتبالیست شدن را در سر میپروراند. عبدالرحمان نیز قرار نیست صرفاً نمادی از یک قربانی جنگ باشد، بلکه نوجوانی با علاقهها، توانمندیها و ارادهای برای ادامه زندگی است.
بسیار برایم اهمیت داشت که نوجوان ایرانی هنگام خواندن این کتاب، کودکان فلسطینی را انسانهایی دور و ناشناخته نبیند، بلکه آنها را همنسلان خود بداند؛ کودکانی که همانند او حق زندگی، شادی، آموزش و برخورداری از آیندهای امن را دارند.
به اعتقاد من، ادبیات میتواند فاصله میان انسانها را از بین ببرد و زمینهای فراهم کند تا مخاطب رنج دیگری را درک کند. هدف من برانگیختن ترحم نسبت به کودکان فلسطینی نبود، بلکه میخواستم مخاطب از مسیر همدلی، شناخت و همذاتپنداری با آنها ارتباط برقرار کند و رنجشان را عمیقتر بفهمد.
* موش سیاه، فرام و شیر پرنده، عناصر فانتزی مهمی در داستان هستند. این عناصر صرفاً برای جذابیت ماجرا وارد شدهاند یا هرکدام معنای نمادین و کارکرد مشخصی در روایت مقاومت دارند؟
عناصر فانتزی را در این داستان صرفاً برای جذابتر کردن روایت به کار نبردم، بلکه از ابتدا برای آنها کارکردی هدفمند در شکلگیری فضای داستان و انتقال مفاهیم در نظر داشتم.
موش سیاه، که همان «فرام» و یکی از شخصیتهای متفاوت و پیچیده داستان است، با ظاهری فریبنده وارد زندگی یهدا و دوستانش میشود و اتفاقاتی را رقم میزند. انتخاب موش بهعنوان یکی از شخصیتهای اصلی، علاوه بر ایجاد جذابیت در روایت، به دلیل ویژگیها و رفتارهای ناخوشایندی بود که این حیوان در ذهن مخاطب تداعی میکند. موش سیاه در لایه نمادین داستان، نماینده صهیونیسم و نمادی از اشغالگری است. او وارد کلاس شخصیتها میشود و کنار یهدا مینشیند و جای زهرا را اشغال میکند؛ اتفاقی که بهنوعی نماد اشغال سرزمین فلسطین است.
در کنار فرام، شیر پرندهای به نام «ناریا» نیز از دیگر عناصر مهم و نمادین داستان است. ناریا یکی از موجودات ویژه جهان داستان است که تنها یهدا قادر به دیدن اوست. این شخصیت در پیشبرد ماجراجوییهای داستان نقش دارد و در لایه نمادین، نمادی از صلح، دوستی و قدرتی است که در لحظات دشوار به کمک یهدا میآید. حضور او همچنین پیوندی با ایران و نقش حمایتی آن در محور مقاومت دارد.
از سوی دیگر، گلها، بهویژه گل نرگس که در خانه مادربزرگ حضور دارد، معنای نمادین پیدا میکنند. گل نرگس در داستان یادآور امام زمان(عج)، امید به ظهور منجی و برقراری عدالت است.
در مجموع، تلاش کردم جهان فانتزی رمان، در کنار جذابیت و سرگرمکنندگی برای مخاطب نوجوان، حامل مفاهیمی همچون امید، دوستی، عدالت و مقاومت باشد.
* در بخشی از داستان، دشمن تهدید میکند مدرسه را به این دلیل که در آن علیه اسرائیل صحبت میشود، با خاک یکسان کند. این بخش از روایت، تقابل دشمن با علم، آگاهی و آموزش را برجسته میکند. چرا تصمیم گرفتید مدرسه را بهعنوان یکی از اهداف دشمن در داستان قرار دهید و از این طریق نشان دهید که مقابله با آگاهی و آموزش، بخشی از سیاست دشمن در برابر مردم فلسطین است؟
مدرسه در ذهن من صرفاً یک ساختمان ساختهشده از آجر و مصالح نیست، بلکه نماد آینده و آگاهی است؛ مکانی که به کودکان فرصت میدهد دانش بیاموزند و زندگی بهتری برای خود در آینده بسازند.
من این داستان را در سال ۱۴۰۳ و پیش از وقوع جنگهای اخیر، از جمله جنگ ۱۲روزه و جنگ رمضان، نوشتم. اتفاقاتی که در این جنگها رخ داد، بهویژه حمله به مدرسه میناب، اهمیت موضوعی را که در داستان به آن پرداخته بودم، بیش از پیش آشکار کرد. البته در زمان نگارش، اشاره به چنین اتفاقی در قالب داستان، جنبهای تخیلی داشت، اما انتخاب مدرسه بهعنوان یکی از نقاط مهم روایت، کاملاً آگاهانه بود.
اکنون احساس میکنم اتفاقات اخیر، برخی از مفاهیم و موقعیتهای مطرحشده در داستان را برای مخاطب ایرانی ملموستر کرده است. برای مثال، موضوع مدرسه و همچنین موشکها که در جریان جنگهای اخیر بسیار درباره آنها صحبت شد، در این رمان نیز حضور دارند
میخواستم نشان دهم که یکی از تلخترین پیامدهای جنگ، فارغ از اینکه در کدام سرزمین اتفاق میافتد، محروم شدن کودکان از فرصت آموزش و یادگیری است؛ موضوعی که بهویژه درباره کودکان فلسطینی اهمیت بیشتری پیدا میکند. تهدید یا ویران کردن یک مدرسه، صرفاً به معنای از بین بردن یک مکان آموزشی نیست، بلکه به معنای تهدید رؤیاها، استعدادها و آرزوهای نسلی است که حق دارد در امنیت درس بخواند و رشد کند.
در داستان، مدرسه جایی است که شخصیتها با یکدیگر آشنا میشوند، دوستیها شکل میگیرد، استعدادها پرورش پیدا میکند و ذهن نوجوانان برای ساختن آینده فعال میشود. بنابراین، وقتی دشمن این مکان را تهدید یا ویران میکند، در واقع تمام این ظرفیتها را هدف قرار میدهد.
به اعتقاد من، یکی از مهمترین کارکردهای ادبیات مقاومت، یادآوری ارزش آموزش و آگاهی است. مردمی که به آینده فکر میکنند و برای یادگیری و پیشرفت تلاش دارند، حتی در دشوارترین شرایط نیز میتوانند امید خود را حفظ کنند. دوست داشتم مخاطب متوجه شود که دفاع از مدرسه، در حقیقت دفاع از حق کودکان برای داشتن آینده است.
از این منظر، مدرسه در داستان میتواند نمادی از وطن و سرزمین نیز باشد؛ چراکه همانطور که مدرسه بستر رشد، آگاهی و شکلگیری آینده کودکان است، وطن نیز خانهای است که هویت و تعلقات انسان در آن شکل میگیرد.
* با توجه به اینکه کودکان و نوجوانان ایرانی نیز در سالهای اخیر تجربه دو جنگ را از سر گذراندهاند، به نظر شما روایت حس میهندوستی، مقاومت و تلاش بچههای فلسطینی برای دفاع از سرزمینشان در این کتاب، چه نسبتی با تجربه زیسته مخاطب ایرانی برقرار میکند؟ این داستان تا چه اندازه میتواند به کودکان و نوجوانان ما کمک کند تا درک عمیقتری از مفهوم تعلق به وطن، مسئولیتپذیری و دفاع از سرزمینشان پیدا کنند؟
به اعتقاد من، تجربه جنگ، فارغ از جغرافیا و ملیت، میتواند انسانها را با دردها و مفاهیم مشترکی همچون امنیت، خانه، خانواده و وطن روبهرو کند. کودکان ایرانی نیز در سالهای اخیر با واقعیت جنگ و نگرانی درباره امنیت سرزمین و خانه خود مواجه شدهاند. زمانی که من این داستان را نوشتم، بسیاری از نوجوانان نسل امروز هنوز جنگ را تجربه نکرده بودند و شناختشان از آن بیشتر به تصاویر تلویزیونی، کتابها و روایتهای مربوط به جبهه محدود میشد؛ اما اکنون خودشان بهصورت ملموس با جنگ روبهرو شدهاند و تجربه عاطفی تازهای را از سر گذراندهاند. همین تجربه باعث شده است ارتباط و نقاط اشتراک بیشتری میان آنها و کودکان فلسطینی احساس شود.

البته کودکان فلسطینی سالهای طولانیتری با جنگ و پیامدهای آن زندگی کردهاند، درحالیکه تجربه کودکان ایرانی در مقطع زمانی کوتاهتری شکل گرفته است. نسل من نیز به واسطه هشت سال دفاع مقدس، درکی از جنگ و تلخیهای آن داشت؛ اما نوجوانان امروز تا پیش از جنگ ۱۲روزه و جنگ رمضان، تجربه مستقیمی از چنین شرایطی نداشتند.
اکنون احساس میکنم اتفاقات اخیر، برخی از مفاهیم و موقعیتهای مطرحشده در داستان را برای مخاطب ایرانی ملموستر کرده است. برای مثال، موضوع مدرسه و همچنین موشکها که در جریان جنگهای اخیر بسیار درباره آنها صحبت شد، در این رمان نیز حضور دارند. شاید مخاطبی که امروز کتاب را میخواند، تصور کند من آن را پس از این جنگها نوشتهام، درحالیکه نگارش داستان به پیش از این اتفاقات بازمیگردد. در زمان نگارش، تلاش کردم از طریق شخصیتهایی که همسنوسال مخاطبان نوجوان هستند، با آنها ارتباط برقرار کنم.
برای نمونه، یهدا دختری است که خانه، خانواده و بخشی از دوران کودکی خود را از دست داده، اما همچنان برای ساختن زندگی آیندهاش تلاش میکند. او این تلنگر را به مخاطب میزند که وطن صرفاً یک محدوده جغرافیایی نیست؛ بلکه مجموعهای از انسانها، تعلقات، فرهنگ و هویت دینی است که فرد نمیتواند بهسادگی از آنها جدا شود.
از سوی دیگر، نمیخواستم مفهوم دفاع از وطن را صرفاً در قالب شعار مطرح کنم؛ چراکه به اعتقاد من، نوجوانان بهویژه در داستان، با شعار ارتباط چندانی برقرار نمیکنند. آنها زمانی مفهوم مسئولیتپذیری را بهتر درک میکنند که آن را در رفتار و انتخاب شخصیتها ببینند. به همین دلیل، در داستان، شخصیت نوجوان برای محافظت از مدرسه، دوستان و سرزمینش تصمیم میگیرد و تلاش میکند از تواناییهای خود استفاده کند. در چنین موقعیتی، مخاطب بهجای شنیدن یک توصیه مستقیم، با معنای عملی مسئولیتپذیری روبهرو میشود و نتیجهگیری را خودش انجام میدهد.
امیدوارم این رمان به نوجوانان ایرانی کمک کند تا علاوه بر شناخت رنجها و مقاومت همنسلان فلسطینی خود، بیشتر به داشتههای ارزشمندشان، سرزمین و خانهای که در آن زندگی میکنند و مسئولیتی که در قبال آینده خود و کشورشان دارند، فکر کنند.
به اعتقاد من، یکی از مهمترین پیامهای این داستان آن است که جنگ نباید رؤیای ساختن آینده را از انسان بگیرد. حتی در تاریکترین روزها نیز میتوان به دوستی، آگاهی، امید، تلاش و زندگی فکر کرد و برای حفظ آنها نهایت کوشش را به کار بست.