ایران پرسمان - خراسان /روایت نگران‌کننده از مشکلات بهداشتی پشت تنور برخی نانوایی‌های مشهد و بازرسی‌هایی که مانع از تخلفات نشده‌اند.
نان، قوت غالب خانواده‌هاست؛ ماده غذایی پرمصرفی که رعایت بهداشت در مراحل تهیه و پخت آن ضروری است؛ با این حال پیام‌های متعدد مخاطبان روزنامه خراسان درباره وضعیت بهداشتی برخی نانوایی‌های مشهد و مشاهدات میدانی خبرنگار ما، حکایت از شرایطی دارد که در بعضی واحدهای صنفی، ابتدایی‌ترین الزامات بهداشتی نیز رعایت نمی‌شود؛ از نبود کارت بهداشت برای کارکنان گرفته تا وضعیت نامناسب محیط پخت نان و حتی مشاهده نشانه‌هایی از استعمال دخانیات در محیط نانوایی!
روایت تکان دهنده و عینی از تخلفات بهداشتی یک نانوایی
ماجرا زمانی نگران‌کننده‌تر شد که خبرنگار «خراسان رضوی» در پیگیری گلایه یکی از شهروندان، همراه با بازرسان اتاق اصناف مشهد راهی یک واحد نانوایی در منطقه قاسم‌آباد شد؛ نانوایی‌ای که قرار بود نان سفره مردم را تأمین کند، اما آنچه در این بازدید مشاهده کردیم، تصویری نگران‌کننده از بی‌توجهی به ابتدایی‌ترین اصول بهداشتی بود. از همان دقایق نخست حضور در این واحد صنفی، وضعیت نامناسب محیط و شیوه فعالیت شاطر، پرسش‌های زیادی را درباره چگونگی نظارت بر چنین نانوایی‌هایی ایجاد کرد. در این نانوایی، یک نفر به‌تنهایی چند وظیفه را برعهده داشت؛ هم خمیر را آماده می‌کرد، هم پای تنور نان می‌پخت و هم نان آماده را به مشتریان تحویل می‌داد و کارت میکشید. به بیان دیگر، همان دستی که با خمیر و تجهیزات پخت سروکار داشت، مسئول گرفتن کارت و تحویل نان به مشتری نیز بود؛ آن هم در محیطی که وضعیت نظافت آن با حداقل انتظارات بهداشتی فاصله داشت. نگاهی به اطراف فضای نانوایی کافی بود تا ابعاد دیگری از این وضعیت آشکار شود. محیط کار، سینک شست‌وشو و وسایل مورد استفاده در تهیه و پخت نان، چنان نامرتب و آلوده به نظر می‌رسیدند که گویی مدت‌هاست نظافت اصولی و رسیدگی به وضعیت بهداشتی آن‌ها انجام نشده بود. تجهیزاتی که باید در محیطی تمیز و بهداشتی برای تهیه یکی از پرمصرف‌ترین مواد غذایی مردم استفاده شوند، خود به بخشی از نگرانی‌های این بازدید تبدیل شده بودند.
اما ماجرا به فضای پخت نان محدود نمی‌شد. در قسمت‌های پشتی نانوایی، وضعیت به‌مراتب نگران‌کننده‌تر بود. انباشت زباله‌ها در بخش‌هایی از فضای پشت واحد صنفی، در کنار بی‌نظمی و وضعیت نامناسب محیط، تصویری از یک فضای رهاشده را پیش چشم می‌گذاشت؛ فضایی که انتظار می‌رود به دلیل ارتباط مستقیم با محل تهیه مواد غذایی، از نظر نظافت و بهداشت تحت مراقبت جدی قرار داشته باشد.
مصرف ناس در محیط نانوایی!
در میان این مشاهدات، موضوع دیگری نیز توجه بازرس اتاق اصناف را جلب کرد؛ وجود شربت متادون و مصرف ناس در محیط نانوایی. از آن عجیب‌تر، در قسمت انتهایی این واحد صنفی وسایلی دیده می‌شد که برای مصرف مواد مخدر کاربرد دارند.مجموع این مشاهدات، از وضعیت نامناسب بهداشت محیط و تجهیزات گرفته تا نبود کارت بهداشت شاطر و شرایط نگران‌کننده بخش پشتی نانوایی، این پرسش را به وجود می‌آورد که چگونه واحدی با چنین وضعیتی همچنان مشغول پخت و عرضه نان به شهروندان بوده است؟ نانی که هر روز از تنور بیرون می‌آید و بی‌آن‌که مشتری از شرایط تهیه آن اطلاع داشته باشد، راهی سفره خانواده‌ها می‌شود.
پلمب نانوایی متخلف
در نهایت، بازرسان اتاق اصناف مشهد پس از بررسی وضعیت این واحد صنفی، به دلیل تخلفاتی از جمله کم‌فروشی، پخت نکردن نان در ساعات تعیین‌شده، رعایت نکردن دستورالعمل‌های بهداشتی و حضور نداشتن متصدی واحد صنفی هنگام بازرسی، با هماهنگی مقام قضایی نسبت به پلمب نانوایی اقدام کردند.هرچند این بار ورود بازرسان به توقف فعالیت واحد متخلف منجر شد، اما پرسش مهم‌تری همچنان بی‌پاسخ مانده است؛ این نانوایی پیش از پلمب، چه مدت با چنین شرایطی فعالیت کرده و چه تعداد شهروند بدون اطلاع از وضعیت بهداشتی آن، نان موردنیاز خانواده خود را از همین واحد تهیه کرده‌اند؟ مهم‌تر این‌که اگر گلایه یک شهروند و پیگیری میدانی خبرنگار خراسان نبود، این وضعیت تا چه زمانی ادامه پیدا می‌کرد؟
سهمیه آرد نانوایی متخلف کم یا قطع می‌شود
برای بررسی این موضوع و روشن شدن مسئولیت دستگاه‌های نظارتی در حوزه بهداشت، با فرشید وفا، مدیر سلامت محیط و کار معاونت بهداشت دانشگاه علوم پزشکی مشهد، گفت‌وگو کردیم. دکتر فرشید وفا درباره متولی نظارت بر رعایت اصول بهداشتی نانوایی‌ها و تعداد دفعات بازرسی از این واحدهای صنفی می گوید: بر اساس قانون، بازرسان بهداشت محیط هر فصل یک‌بار از نانوایی‌ها بازدید می‌کنند؛ اگر نواقص مشاهده‌شده غیربحرانی باشد، برای واحد صنفی اخطاریه صادر می‌شود، اما در صورت مشاهده تخلفات بحرانی، موضوع می‌تواند به پلمب واحد منجر شود. همچنین با هماهنگی‌های انجام‌شده با کارگروه گندم و آرد شهرستان، برخورد با نانوایی‌های متخلف را ادامه می‌دهیم و در صورت لزوم، سهمیه آرد آن‌ها کاهش پیدا می‌کند یا قطع می شود.
تغییر مداوم شاطرها؛ چالش نظارت بهداشتی
یکی از نکات قابل تأمل در مشاهدات میدانی خبرنگار خراسان، فعالیت شاطر بدون کارت بهداشت بود؛ موضوعی که این پرسش را ایجاد می‌کند که چگونه فردی بدون داشتن مدارک بهداشتی لازم، در تماس مستقیم با خمیر و نان فعالیت می‌کند؟ مدیر سلامت محیط و کار معاونت بهداشت دانشگاه علوم پزشکی مشهد در توضیح این مسئله می‌گوید: یکی از مشکلات مهم نانوایی‌ها، جابه‌جایی زیاد نیروی انسانی است. برای مثال ممکن است در یک نانوایی، طی یک ماه پنج شاطر عوض شود. شاطر قبلی کارت بهداشت داشته، اما فرد جدیدی که مشغول به کار شده هنوز کارت بهداشت نگرفته است. البته این موضوع به‌هیچ‌وجه از ما سلب مسئولیت نمی‌کند، اما ممکن است چنین اتفاقی در فاصله زمانی دو بازرسی رخ دهد و بازرس ما هنوز برای بازدید مجدد مراجعه نکرده باشد.
استعمال مواد مخدر در نانوایی؛ مسئولیت با کیست؟
بخش دیگری از مشاهدات خبرنگار خراسان در نانوایی مورد اشاره، به موضوع استعمال مواد مخدر و وجود شربت متادون و ناس مربوط می‌شد؛ وفا در پاسخ به پرسش ما درباره حدود وظایف بازرسان بهداشت محیط در این زمینه می‌گوید: موضوع استعمال مواد مخدر توسط کارکنان، در حوزه نظارت مستقیم بهداشت محیط ما قرار نمی‌گیرد و مسئولیت به‌کارگیری نیروی انسانی مناسب برعهده کارفرماست. کارفرما باید فردی را به کار بگیرد که چنین مشکلاتی نداشته باشد؛ اما استعمال دخانیات در اماکن عمومی ممنوع است.
۴ محور اصلی بازرسی از نانوایی‌ها
وفا درباره چک‌لیست‌های بازرسی بهداشت محیط گفت : بازرسی‌های ما در چهار محور اصلی انجام می‌شود. محور نخست بهداشت فردی کارکنان است؛
مواردی مانند استفاده از کلاه، کوتاه بودن ناخن‌ها، داشتن کارت بهداشت و گواهینامههای مربوط، محور دوم بهسازی محیط و وضعیت فیزیکی واحد صنفی از جمله کف، دیوارها، متراژ و شرایط ساختمان است.
وی ادامه می‌دهد: محور سوم مربوط به بهداشت ابزار و تجهیزات مورد استفاده و محور چهارم نیز بهداشت مواد غذایی است. برای مثال در نانوایی‌ها موضوعاتی مانند استفاده نکردن از جوش‌شیرین در پخت نان بررسی می‌شود. چک‌لیست‌های بازرسی به‌گونه‌ای طراحی شده‌اند که با ثبت پاسخ‌ها، نوع و شدت تخلفات مشخص می‌شود. برخی نواقص به‌عنوان تخلف بحرانی شناسایی می‌شوند و در چنین مواردی ممکن است اخطار ۴۸ ساعته صادر شود، پرونده به تعزیرات حکومتی ارسال شود یا واحد صنفی پلمب شود.
شکایات بهداشتی نانوایی‌ها، از رتبه اول به پنجم رسیده است
با وجود مشاهدات نگران‌کننده خبرنگار خراسان و پیام‌های مخاطبان درباره وضعیت بهداشت برخی نانوایی‌ها، مدیر سلامت محیط و کار معاونت بهداشت دانشگاه علوم پزشکی مشهد معتقد است که پیگیری‌های نظارتی در سال‌های اخیر به کاهش جایگاه نانوایی‌ها در میان شکایات بهداشتی منجر شده است . وفا می‌گوید : در گذشته، در حوزه تحت پوشش دانشگاه علوم پزشکی مشهد، بیشترین شکایات مربوط به رعایت نکردن بهداشت، به نانوایی‌ها اختصاص داشت و این واحدها در رتبه نخست قرار داشتند؛ اما با پیگیری‌ها، نظارت‌ها و بازرسی‌های مشترک و اقداماتی که انجام شده، اکنون این رتبه به پنجم یا ششم کاهش یافته است. او البته می‌پذیرد که همچنان امکان مشاهده تخلفات در فاصله زمانی بازرسی‌ها وجود دارد و می‌افزاید: در هر صنفی ممکن است مواردی از تخلف وجود داشته باشد. بخشی از این تخلفات را بازرسان ما شناسایی می‌کنند و بخشی دیگر نیز از طریق گزارش‌های مردمی به اطلاع ما می‌رسد.
تخلفات بحرانی حداکثر تا ۷۲ ساعت پیگیری می‌شود
وفا با تأکید بر اهمیت گزارش‌های مردمی در شناسایی تخلفات بهداشتی گفت: از همه شهروندان درخواست می‌کنیم هرگونه تخلف بهداشتی در نانوایی‌ها یا دیگر مراکز تهیه و توزیع مواد غذایی را از طریق سامانه ۱۹۰ به ما اطلاع دهند مردم بهترین ناظران هستند و گزارش‌های آن‌ها می‌تواند در شناسایی تخلفات بسیار مؤثر باشد.