ایران پرسمان - کتاب «فیل‌های باهوش و جنگل هوشمند» نوشته علی صفرنواده، تلاش می‌کند با استفاده از داستان، مفاهیم اولیه هوش مصنوعی را به کودکان یاد دهد.
به گزارش خبرنگار مهر، امروزه هوش مصنوعی به بخش‌های مختلف زندگی انسان راه پیدا کرده و آشنایی با آن به یکی از موضوعات مورد توجه در دنیای فناوری‌محور امروز تبدیل شده است. در چنین شرایطی، آشنایی کودکان با این فناوری و سازوکار آن، اهمیت بسیاری دارد. بااین‌حال، آموزش هوش مصنوعی به کودکان لزوماً به معنای در اختیار قرار دادن ابزارهای هوش مصنوعی یا چت‌بات‌ها نیست. می‌توان قبل از استفاده مستقیم از این ابزارها، از راه داستان و قصه، آن‌ها را با مفاهیم اولیه و نحوه کار این فناوری آشنا کرد.
یکی از کتاب‌هایی که با همین رویکرد برای کودکان نوشته شده، کتاب «فیل‌های باهوش و جنگل هوشمند» به قلم علی صفرنواده است. این اثر به آموزش مفاهیم پایه هوش مصنوعی می‌پردازد. نویسنده تلاش کرده به جای اینکه از اصطلاحات پیچیده و توضیحات فنی استفاده کند از مفاهیمی مانند داده، یادگیری ماشین و الگوریتم همراه با مثال‌های قابل درک برای کودکان بهره ببرد. برای مثال، در بخشی از کتاب، معلم باهوش داستان، که یک فیل بزرگ است، با قرار دادن چند میوه روی میز، مفهوم داده را توضیح می‌دهد. او می‌گوید همان‌طور که انسان با دیدن بارها و بارها سیب یاد می‌گیرد که میوه‌ای قرمز و گرد را سیب بنامد، ماشین‌ها نیز با مشاهده داده‌های فراوان، الگوها را یاد می‌گیرند. همچنین نویسنده برای توضیح الگوریتم، مراحل برداشتن یک سنگ توسط فیل را به‌صورت قدم‌به‌قدم شرح می‌دهد تا نشان دهد انجام هر کار به دستورالعملی مشخص و مرحله‌ای نیاز دارد. استفاده از چنین مثال‌هایی، مفاهیم انتزاعی هوش مصنوعی را به تجربه‌های آشنا و ساده برای کودکان پیوند می‌دهد.
داستان کتاب از جنگلی آغاز می‌شود که در آن مدرسه‌ای به نام «فیل‌های متفکر» وجود دارد. معلم این مدرسه یک روز تصمیم می‌گیرد، مفهوم یادگیری ماشین (Machine Learning) را برای بچه‌فیل‌ها توضیح دهد و آن‌ها را با سازوکار هوش مصنوعی آشنا کند. معلم برای این کار از چند میوه کمک می‌گیرد و توضیح می‌دهد که هوش مصنوعی ماشینی است که با استفاده از اطلاعاتی که در اختیارش قرار می‌گیرد، می‌تواند به ما کمک کند. او این فرایند را به یادگیری انسان تشبیه می‌کند؛ برای مثال، وقتی یک سیب را به فردی نشان می‌دهیم و به او می‌گوییم نام این میوه سیب است، با تکرار این کار، فرد یاد می‌گیرد که میوه‌هایی با ویژگی‌های مشابه را تشخیص دهد. هوش مصنوعی نیز به همین شکل، با دریافت اطلاعات و شناسایی الگوهای موجود در آن‌ها، می‌تواند موارد مشابه را تشخیص دهد.
در بخش دیگری از کتاب، نویسنده به مفهوم اطلاعات و داده (Data) و نقش آن در هوش مصنوعی می‌پردازد. معلم برای توضیح این مفهوم به دانش‌آموزان می‌گوید که داده برای هوش مصنوعی مانند کتاب‌های درسی برای آن‌هاست؛ همان‌طور که دانش‌آموزان با مطالعه و دریافت اطلاعات بیشتر، مطالب بیشتری یاد می‌گیرند، هوش مصنوعی نیز برای یادگیری بیشتر به داده نیاز دارد. برای روشن‌تر شدن این موضوع نیز مثالی از خط‌های صاف و کج مطرح بیان می‌کند. در این مثال، ابتدا تعداد زیادی خط با شکل‌های مختلف به هوش مصنوعی نشان داده می‌شود و مشخص می‌شود که هرکدام چه نوع خطی هستند. پس از دریافت این اطلاعات و یادگیری الگوها، اگر خط جدیدی به آن داده شود، می‌تواند نوع آن را تشخیص دهد. به این ترتیب، کتاب توضیح می‌دهد که هوش مصنوعی برای شناسایی و تشخیص الگوها، ابتدا به مجموعه‌ای از داده‌ها نیاز دارد.
اما مسئله‌ای که برای کودکان پیش می‌اید این است که این داده‌ها چگونه پردازش می‌شوند و هوش مصنوعی چطور آن‌ها به پاسخ می‌رسد؟ معلم، برای پاسخ به این پرسش، مفهوم الگوریتم را معرفی می‌کند. او برای بچه‌ها توضیح می‌دهد که الگوریتم، دستورالعملی مرحله‌به‌مرحله برای انجام یک کار است. در واقع، الگوریتم به ماشین می‌گوید که چگونه اطلاعات و داده‌های دریافتی را پردازش کند و از آن‌ها برای حل یک مسئله استفاده کند. نویسنده برای توضیح این مفهوم، از مثال‌های ساده و اتفاقات قابل مشاهده در محیط زندگی فیل‌ها استفاده می‌کند. همچنین در ادامه، کتاب به توضیح مختصری درباره کاربردهای هوش مصنوعی می‌پردازد و تلاش می‌کند تصویری کلی از نقش این فناوری در زندگی روزمره به کودکان نشان دهد.
در مجموع، «فیل‌های باهوش و جنگل هوشمند» تلاش می‌کند مفاهیم اولیه هوش مصنوعی را در قالب یک داستان کودکانه آموزش دهد. نویسنده برای توضیح موضوعاتی مانند یادگیری ماشین، داده و الگوریتم، از مثال‌های ملموس و قابل درک کودکان استفاده می‌کند. در این شیوه، مفاهیم فنی به‌جای اینکه به‌صورت تخصصی و پیچیده بیان شوند، در جریان گفت‌وگوی معلم و دانش‌آموزان و از طریق اتفاقات داستان توضیح داده می‌شوند. بنابراین، داستان علاوه بر معرفی یک فناوری، فرصتی برای آشنایی اولیه کودکان با مفاهیم و اصطلاحاتی فراهم می‌کند که در دنیای امروزه بیشتر با آن‌ها مواجه خواهند شد.