ایران پرسمان - اکو ایران / متن پیش رو در اکو ایران منتشر شده و بازنشرش در آخرین خبر به معنای تاییدش نیست
بن کاسپیت، گزارشگر المانیتور به نقل از منابع امنیتی اسرائیلی گزارش داده که بنیامین نتانیاهو، با بهرهگیری از نگرانیهای اسرائیلیها درباره انتقال برنامه هستهای ایران به اعماق زمین، در تلاش است حمایتها را برای ازسرگیری حملات علیه تهران جلب کند. تلاشهای لابیگری بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، در واشنگتن و در میان افکار عمومی برای جلب حمایت از حملات مجدد به ایران، ناشی از این ادعاست که تهران قصد دارد برنامه هستهای خود را چنان به اعماق زمین منتقل کند که حتی قدرتمندترین بمبها نیز قادر به هدف قرار دادن آن نباشند.
به گفته منابع امنیتی، نخستوزیر اسرائیل نگران است که ایران در نهایت تمامی تأسیسات و مواد هستهای خود را به اعماق زمین منتقل کند؛ جایی که حتی پیشرفتهترین بمبهای سنگرشکن آمریکایی نیز به آن دسترسی نخواهند داشت. این منابع افزودند که رؤسای نهادهای امنیتی اسرائیل نیز نگرانیهای نتانیاهو را دارند، اما معتقدند هماینک نیازی فوری به اقدام نظامی وجود ندارد. به گفته این منابع، اسرائیل هماکنون در وضعیت بلاتکلیفی سیاسی قرار دارد. نتانیاهو پس از انتخابات ۲۷ اکتبر همچنان بهعنوان نخستوزیر موقت فعالیت میکند. از نظر آنها، شاید این مقطع زمانی مناسبی برای آغاز یک عملیات نظامی بزرگ نباشد.
یک مقام ارشد دیپلماتیک اسرائیل به المانیتور گفت: «در نهایت، مسئله اصلی مصونیت ایران در برابر حمله است.» او گفت ایران در آستانه انجام یک آزمایش هستهای موقت و اعلام تبدیل شدن خود به یک قدرت هستهای نیست. همچنین، تهران ذخیره جدید و اعلامنشدهای از سانتریفیوژهای پیشرفته برای غنیسازی اورانیوم در اختیار ندارد. به گفته این مقام، بر اساس ارزیابیهای اسرائیل، تلاشهای تهران برای تبدیل اورانیوم غنیشده به سلاح نیز تهدیدی واقعی، یا دستکم تهدیدی فوری، محسوب نمیشود. یکی از منابع نزدیک به ائتلاف سیاسی به رهبری گادی آیزنکوت نیز معتقد بود احساس فوریت برای اقدام علیه ایران بیمورد است.
نتانیاهو و ایال زمیر، رئیس ستاد کل ارتش اسرائیل، درباره نحوه مواجهه با ایران اختلافنظر دارند. محور اختلاف آنها این است که آیا باید بلافاصله و احتمالاً بهصورت یکجانبه، تأسیسات هستهای ایران را هدف حمله قرار داد یا خیر. نتانیاهو معتقد است اسرائیل فرصت محدودی برای از میان برداشتن تهدیدی موجودیتی در اختیار دارد؛ اما زمیر ضرورت نظامی فوری برای چنین اقدامی نمیبیند و هشدار میدهد که اقدام بدون هماهنگی با واشنگتن میتواند اسرائیل را وارد جنگی فرسایشی و پرهزینه کند.
جهنم لیبرمن
منبع نزدیک به ائتلاف آیزنکوت گفت: «اختلاف میان نتانیاهو و زمیر بر سر ضرورت اقدام برای جلوگیری از استحکام بخشیدن به برنامه هستهای ایران در اعماق زمین نیست؛ اختلاف بر سر زمان انجام این اقدام است. نگرانی واقعی است، اما این کاری نیست که بتوان آن را ظرف چند هفته یا چند ماه انجام داد. چنین اقدامی به زمان بسیار بیشتری نیاز دارد».
آیزنکوت و دیگر اعضای ائتلاف او، هم پیش از انتخابات ۲۷ اکتبر و هم پس از آن، بارها نسبت به این احتمال ابراز نگرانی کردهاند که نتانیاهو برای به تأخیر انداختن روند سیاسی یا مختل کردن تلاشها برای تشکیل دولت جدید، در پی ایجاد بحرانی با ایران باشد. روز دوشنبه، آویگدور لیبرمن، رهبر حزب اسرائیل خانه ما و از مخالفان دیرینه نتانیاهو، به ریاست کمیته امور خارجی و دفاعی کنست منصوب شد. این کمیته مهم و بانفوذ، بر ارتش و سازمانهای اطلاعاتی اسرائیل، از جمله بودجه آنها، نظارت میکند و به برخی از حساسترین اطلاعات امنیتی دسترسی دارد.
یک منبع ارشد سیاسی به المانیتور گفت: «لیبرمن زندگی را برای نتانیاهو جهنم خواهد کرد. او تمام مقامهای ارشد نظامی و امنیتی را به جلسات استماع احضار خواهد کرد، از آنها توضیح خواهد خواست و از جایگاه این کمیته بهعنوان عالیترین نهاد ناظر بر ارتش استفاده خواهد کرد تا به نتانیاهو نشان دهد که هیچکس قصد ندارد به او اجازه دهد جنگی با انگیزههای سیاسی به راه بیندازد.»
به درخواست آیزنکوت، نتانیاهو در ۱۲ نوامبر با او دیدار کرد و گزارشی تفصیلی درباره اطلاعات و ارزیابیهای امنیتی مرتبط با ایران در اختیارش قرار داد. به گفته منبع ارشد سیاسی اسرائیل، آیزنکوت نیز با ارزیابیهایی موافق است که نشان میدهند ایران در تلاش برای احیای برنامه هستهای و بازسازی زرادخانه موشکهای بالستیک خود است؛ بااینحال، او نگران است که نتانیاهو از این وضعیت به شکلی خطرناک بهرهبرداری کند.
فوریت تل آویو در زمان ترامپ
بااینحال، به نظر میرسد احساس فوریت نتانیاهو برای اقدام علیه ایران، تا حدی از نگرانی درباره جانشین دونالد ترامپ در ریاستجمهوری آمریکا ناشی میشود. مقام ارشد دیپلماتیک اسرائیل گفت: «ما فقط دو سال دیگر با ترامپ فرصت داریم. این مهلت ماست. رئیسجمهور بعدی ممکن است یک دموکرات باشد که حمله به ایران را گزینهای قابلقبول نداند. اگر طی دو سال آینده تهدید ایران را از میان نبریم، احتمالاً دیگر هرگز موفق به انجام این کار نخواهیم شد».
به نظر میرسد آیزنکوت و متحدانش نیز نگرانی بنیادین مشابهی دارند، اما درباره زمانبندی تلاشهای نتانیاهو، بهویژه با توجه به انگیزهها و پیامدهای سیاسی احتمالی آن، تردید دارند. به گفته مقام ارشد دیپلماتیک: «به محض اینکه ایران را به مسئله سیاسی تبدیل کنید، هرگونه اجماع باقیمانده در ایالات متحده درباره تهدیدهای هستهای و موشکی ایران را از دست خواهید داد».
با توجه به اظهارات نتانیاهو از زمان انتخابات ۲۷ اکتبر، به نظر میرسد او تلاشهای خود برای جلب حمایت از اقدام مجدد علیه ایران را کنار نگذاشته است. بااینحال، به گفته یک مقام ارشد دیپلماتیک اسرائیل، تلاشهای رومن گوفمن، رئیس موساد، برای جلب حمایت آمریکا و کشورهای منطقه از چنین اقدامی تاکنون نتیجهای به همراه نداشته است.
گافمن در ۱۵ نوامبر از واشنگتن بازگشت. ران درمر، از نزدیکان نتانیاهو و وزیر پیشین امور اطلاعاتی اسرائیل، نیز او را همراهی میکرد. درمر روابط نزدیکی با اعضای دولت ترامپ دارد. به گفته این مقام دیپلماتیک، مأموریت مشترک این دو نفر نشاندهنده اهمیت ویژهای است که نتانیاهو برای جلب حمایت آمریکا قائل است. گافمن همچنین به چند پایتخت دیگر سفر کرد تا دولتهای منطقه را متقاعد کند که جلوگیری از اجرای برنامههای ایران ضرورتی فوری دارد. بااینحال، به گفته منابع آگاه از این گفتوگوها، تلاشهای او موفقیتآمیز نبود.
به گفته یک مقام امنیتی اسرائیل: «تمام کاری که در یک سال گذشته انجام دادهام، تلاش برای فهمیدن این بوده که آمریکاییها واقعاً چه میخواهند. ما انتخابات میاندورهای را هم پشت سر گذاشتهایم. ترامپ میداند که دیگر چیزی برای از دست دادن ندارد؛ تنها چیزی که برایش باقی مانده، میراث سیاسی اوست. او هنوز تصمیمش را نگرفته است». به گفته یک مقام دیپلماتیک اسرائیل: «حتی اگر بتوان واشنگتن را متقاعد کرد که تهدید ایران فوری است، بهسختی میتوان تصور کرد که دولت آمریکا پیش از تشکیل دولت تازه در اسرائیل با حمله به ایران موافقت کند».
تداوم نخستوزیری نتانیاهو به قیمت جنگ دوباره؟
در همین رابطه واشنگتنپست به نقل از چهار نفر از افراد آگاه مینویسد که نتانیاهو در چند هفته منتهی به انتخابات ۲۷ اکتبر اسرائیل، برای حمله به ایران تلاش میکرد، اما با مقاومت عالیترین فرمانده نظامی اسرائیل، سرلشکر ایال زمیر، مواجه شد. زمیر نگران بود که ازسرگیری درگیریهای نظامی، انتخابات برنامهریزیشده را به تأخیر بیندازد یا مختل کند.
حتی اکنون پس از انتخابات نیز اصرار نتانیاهو بر ازسرگیری حملات، رهبران مخالف و بخشهایی از ساختار امنیتی اسرائیل را نگران کرده است. آنها بیم دارند که نتانیاهو در مقام نخستوزیر موقت، از یک بحران جنگی برای تقویت موقعیت سیاسی متزلزل خود استفاده کند؛ آن هم در شرایطی که گادی آیزنکوت مأموریت تشکیل دولت جدید را دریافت کرده است.
برخی از حامیان نتانیاهو معتقدند اگر اسرائیل بار دیگر وارد وضعیت جنگی شود، او میتواند آیزنکوت را تحت فشار قرار دهد تا به یک دولت وحدت ملی به رهبری خود نتانیاهو بپیوندد. آیزنکوت هفته گذشته در جریان یک جلسه توجیهی امنیتی با نخستوزیر موقت، خواستار آن شد که در جریان تحولات مهم امنیتی قرار بگیرد. به گفته دو منبع آگاه، رهبران مخالف زمانی ابراز نگرانی کردند که نتانیاهو روز جمعه رئیس موساد، را بدون اطلاع آیزنکوت برای دیدار با مقامهای آمریکایی به واشنگتن فرستاد.
در ماه اکتبر و در آستانه انتخابات، نگرانی رهبران مخالف درباره احتمال حمله اسرائیل به ایران به اوج خود رسیده بود. نتانیاهو در مواجهه با مقاومت ارتش اسرائیل، پیش از انتخابات گزینه دیگری را نیز بررسی کرد: به گفته چهار فرد آگاه، او از گافمن خواسته بود بدون اطلاع کابینه یا زمیر، مقدمات اجرای یک عملیات مخفیانه و جسورانه در داخل ایران را فراهم کند. به گفته این چهار منبع، پیش از آنکه طرح ادعایی به مرحله اجرا برسد، خبر آن به گوش دیگر مقامهای امنیتی اسرائیل، از جمله ایال زمیر، رسید.
ترامپ به زمین بازی بیبی میپیوندد؟
اختلاف بر سر عملیات موساد در شرایطی مطرح شده که شمار فزایندهای از افراد در ساختار امنیتی اسرائیل با دور جدید حملات مخالفاند؛ مگر آنکه ثابت شود ایران با سرعت در حال دستیابی به سلاح هستهای است یا اسرائیل بتواند به هدفی راهبردی و واقعبینانه دست پیدا کند.
به گفته اسرائیل زیو، رئیس پیشین اداره عملیات ستاد کل ارتش اسرائیل، گفت: «او تلاش میکند الگوی غزه را تکرار کند؛ به این معنا که هر شش ماه یا یک سال یک دور جدید حملات انجام شود و تصور کند که در نهایت حکومت ایران سقوط خواهد کرد. این رویکرد کاملاً از هرگونه راهبرد نظامی جداست. حمله دیگری بر سرسختی ایران خواهد افزود و احتمال دستیابی به توافق کمتر خواهد شد.»
نتانیاهو با روی آوردن به گافمن که پیشتر دبیر نظامی نخستوزیر بود و خود نتانیاهو او را برای ریاست موساد انتخاب کرده بود، تلاش کرد به متحدی سیاسی تکیه کند که به دیدگاه او درباره امکانپذیر بودن تغییرات رادیکال در ایران، در صورت اعمال فشار و صرف زمان کافی، نزدیکتر است. به گفته افرادی که با دیدگاههای مقامهای نظامی آشنایی دارند، زمیر و تحلیلگران اطلاعاتی ارتش اسرائیل نسبت به چنین ارزیابیای بدبینتر هستند.
برخی از حامیان نتانیاهو معتقدند که اگر دونالد ترامپ که حمایت خود را از نتانیاهو اعلام کرده، نیز به این درخواستها بپیوندد، ممکن است بتوان بار دیگر آیزنکوت را تحت فشار قرار داد و او را به پیوستن به دولت وادار کرد؛ اما پس از شکست سنگین جمهوریخواهان در انتخابات میاندورهای آمریکا، به نظر میرسد احتمال موافقت ترامپ با دور جدید حملات مشترک آمریکا و اسرائیل در هفتههای آینده بهطور فزایندهای کاهش یافته است. به گفته دنیس سیترینوویچ، تحلیلگر ارشد پیشین ایران در اطلاعات نظامی اسرائیل: «روشن است که ترامپ در حال فاصله گرفتن از گزینه حمله به ایران است و این برای نتانیاهو مشکلساز خواهد بود. اما تا زمانی که او نخستوزیر است، میتواند دست به اقدامات زیادی بزند».
به گفته یکی از چهار فرد مطلع از اختلاف بر سر عملیات موساد، که از مقامهای ارشد پیشین اسرائیل است، یک عملیات مخفیانه تحریکآمیز میتوانست «آتش یک جنگ با ایران را شعلهور کند» و ترامپ را برخلاف خواست خودش وارد چرخهای از تشدید تنشها کند. این مقام ارشد پیشین گفت: «اگر عملیات موفقیتآمیز بود، ترامپ ناچار میشد به او بپیوندد».