ایران پرسمان - آرمان امروز / «تناقض سیاست خارجی ترامپ» عنوان سرمقاله در روزنامه آرمان امروز به قلم سجاد عطازاده است که میتوانید آن را در ادامه بخوانید:
سیاست خارجی ترامپ واجد تناقضی بنیادین است: دولتی که همچنان خواهان حفظ برتری جهانی آمریکاست، همزمان در حال فرسایش بسیاری از ابزارها و ترتیباتی است که این برتری بر آنها استوار بوده است. قدرت جهانی صرفاً با برتری نظامی و اقتصادی حفظ نمیشود؛ بلکه به مشروعیت، اعتماد متحدان، اعتبار تعهدات و توانایی شکلدادن به قواعد و نهادهای بینالمللی نیز وابسته است. تضعیف این بنیانها، آمریکا را در موقعیتی قرار میدهد که اگرچه همچنان از ظرفیت بالای اعمال قدرت برخوردار است، اما برای پیشبرد خواستههای خود بیش از گذشته به اجبار، تهدید و فشار متوسل میشود. از این منظر، سیاست “اول آمریکا” را نمیتوان صرفاً نوعی انزواگرایی دانست؛ این سیاست بیش از هر چیز بیانگر یکجانبهگرایی تهاجمی است که میخواهد مزایای رهبری جهانی را حفظ کند، بیآنکه محدودیتها و مسئولیتهای آن را بپذیرد.
پیامد مهمتر این تحولات، تضعیف یکی از مهمترین منابع قدرت آمریکا، یعنی قدرت نرم آن، بوده است. جذابیت بینالمللی ایالات متحده در دوره پس از جنگ جهانی دوم صرفاً از برتری نظامی و اقتصادی این کشور ناشی نمیشد؛ بلکه تا حد زیادی به تصویری وابسته بود که از آمریکا بهعنوان حامی تجارت آزاد، مدافع نهادهای چندجانبه، پشتیبان همکاری بینالمللی و مروج مجموعهای از ارزشها و قواعد جهانشمول ارائه میشد. این تصویر، مشروعیت رهبری آمریکا را در سطح بینالمللی تقویت میکرد و به این کشور امکان میداد فراتر از ابزارهای اجبار و مشوقهای اقتصادی، بر ترجیحات و محاسبات سایر بازیگران تأثیر بگذارد. بااینحال، ملیگرایی اقتصادی، محدودسازی مهاجرت، تضعیف تعهدات چندجانبه و استفاده ابزاری از نهادها و ترتیبات بینالمللی، فاصله میان ادعاهای هنجاری آمریکا و عملکرد عملی آن را افزایش داده است. هنگامیکه واشنگتن قواعد را برای دیگران الزامآور میداند، اما خود را از پایبندی به آنها مستثنا میکند، طبیعی است که ادعای رهبری اخلاقی و هنجاری آن با تردید فزاینده روبهرو شود. در نتیجه، فرسایش قدرت نرم آمریکا نه صرفاً پیامد تبلیغات رقبا، بلکه تا اندازه زیادی حاصل عملکرد و انتخابهای خود این کشور است.
در این میان، مفهوم “تله کیندلبرگر” نیز چارچوبی برای فهم بحران کنونی فراهم میکند. این مفهوم به وضعیتی اشاره دارد که در آن قدرت مسلط توان یا اراده لازم برای تأمین کالاهای عمومیبینالمللی، از جمله ثبات اقتصادی، امنیت و حفظ قواعد مشترک را از دست میدهد، درحالیکه قدرت دیگری نیز آمادگی یا ظرفیت کافی برای برعهدهگرفتن این مسئولیت را ندارد. در چنین شرایطی، خلأ رهبری و مدیریت بینالمللی میتواند به بیثباتی و تشدید رقابت میان قدرتها بینجامد. بااینحال، وضعیت کنونی از یک خلأ ساده رهبری فراتر رفته است: آمریکا نهتنها در تأمین برخی کالاهای عمومیبینالمللی از خود بیمیلی نشان میدهد، بلکه در مواردی با تضعیف قواعد، بیاعتبارکردن نهادها و توسل یکجانبه به قدرت نظامی و اقتصادی، خود به عاملی برای تشدید بیثباتی تبدیل میشود. بنابراین، مسئله صرفاً فقدان قدرتی نیست که مسئولیت مدیریت نظم را بر عهده بگیرد؛ مسئله آن است که قدرت مسلط موجود نیز بخشی از مسئولیت خود در حفظ آن نظم را کنار گذاشته و در مواردی در جهت معکوس عمل میکند.
تناقض بنیادین در موقعیت کنونی آمریکا آشکار میشود: قدرتی که پس از جنگ جهانی دوم بخش مهمی از مشروعیت و جایگاه بینالمللی خود را از تأمین کالاهای عمومی، مدیریت مناسبات قدرتهای بزرگ و حفظ قواعد نظم بینالمللی به دست آورده بود، اکنون به یکی از عوامل اصلی فرسایش همان نظم تبدیل شده است. واشنگتن که قرار بود حافظ و مدیر نظم لیبرال بینالمللی باشد، بهتدریج در جایگاه قدرتی قرار گرفته است که قواعد و نهادهای مورد حمایت پیشین خود را تا جایی میپذیرد که مانعی در برابر آزادی عمل آن ایجاد نکنند. این تحول را میتوان نشانهای از ظهور آمریکا بهمثابه قدرتی تجدیدنظرطلب دانست؛ نه لزوماً به معنای تلاش برای برچیدن تمامیت نظم موجود، بلکه به معنای کوشش برای حفظ امتیازات ناشی از برتری جهانی، همراه با رهایی از محدودیتهای نهادی و حقوقی آن. از این منظر، چالش نظم بینالمللی دیگر صرفاً از سوی قدرتهای نوظهور و ناراضی از توزیع موجود قدرت مطرح نمیشود؛ خود قدرت مسلط نیز به یکی از سرچشمههای اصلی بحران تبدیل شده است. بحران نظم لیبرال، بنابراین، تنها حاصل ظهور رقبای آمریکا نیست؛ بخشی از آن از درون و از سوی همان قدرتی شکل میگیرد که مدعی مسئولیت تاریخی حفظ و مدیریت آن نظم بوده است.